B Ó C .51
rni
chính
là
Bệĩỉll

Bóc sĩ
tốt nhât

là chính mình
Tập 6: Bệnh Gout

BIỂU GHI BIÊN M ưc TRƯỚC XUẤT BẢN ĐƯỢC THỰC h iệ n B à THƯ VIỆN KHTH TP.HCM
General Sciences Library Cataloging-in-Publicaưon Data
Bác sĩ lốt nhát là chính mình. T.6, Bệnh Gout / Lé Quang lổng hỢp. - Tái bản lan thứ 5.
■TP. H ỉ Chí Minh: T rí. 2013.
104 tr .: 20 cm. - (Y hix - Sức khỏe).
I. Bệnh Gout. 2. Khớp - Bệnh - Điều trị. 3. Bệnh loãng xiiHng. I. Lê Quang. II. Ts: Bệnh
Goul.
I. Gom. 2. loints -- Discases -- Trcalment. .3. Osteoporosis.
61(13 9« - d c 22
B1I6

ISSN978

-

604 - 1- 00904-2

Bác sĩ t6t nhắt chinh minh 6

934974

114970

Y HỌC^SỨC KHỎE
Nhiều tác giả

Bác sĩ
tốt nhât
là chính mình
Tập 6: Bệnh Gout
(Tái bản lần thứ 5)

NHÀ XUẤT BẢN TRẺ

LỜI KHUYÊN
DÀNH CHO MỌI NGƯỜI

Trân trọng sức khỏe!
Tận hưởng sức khỏe!
Sáng tạo sức khỏe!
Nếu bạn còn trẻ, và mong muốn dược sống vui vẻ và khỏe
mạnh, hãy đọc quyển sách này!
Nếu bạn đã già, và mong muốn sống khỏe sống lâu, hãy
đọc quyển sách này!
Nếu bạn nghèo khó, không đủ sức mua thuốc men giá dắt,
hãy đọc quyển sách này!
Nếu bạn giàu có, nhưng lại kém sức khỏe và kém vui, hãy
dọc quyển sách này!
Chỉ cần trích 4 giờ ít ỏi đọc kỹ quyển sách này, nó sẽ mang
lại 36.000 ngày thu hoạch quí giá cho cả cuộc đời bạn!

PHẦN A; BỆNH GOUT

GOUT LÀ GÌ?
Bạn bị đánh thức đột ngột vào nửa đêm, nguyên nhân là
ngón chân cái như bị lửa dốt. Nó nóng rát, sưng phồng, đau
đớn và cảm giác nặng nề không thể chịu đựng nổi. Trường
hỢp này có lẽ bạn đang bị cơn Gout cấp tính (viêm khớp do
Gout) - một dạng viêm khớp đặc trưng bởi các cơn đau nặng
nề, đột ngột, khớp sưng đỏ.
Gout là một bệnh lý có lẽ được biết đến lâu đời nhất của
loài người - đã hơn 2000 năm nay. Ngày xơa nó được xem như
là “bệnh của vua chúa” vì thường xuất hiện ở những người
giàu sang với những đồ ăn thức uống của người giàu. Ngày nay
người ta biết rõ rằng đây là một rôd loạn phức tạp ảnh hưởng
lên mọi người không chỉ riêng ở người giàu. Tại Việt Nam,
hiện có đến hàng triệu người đang phải khổ sở vì bệnh này.
Nam giới thường mắc bệnh này nhiều hơn phụ nữ. Bệnh
Gout ở nữ thường xảy ra sau mán kinh. Đây là một bệnh chữa
trị đưỢc và có nhiều cách để phòng ngừa tái phát.

Dấu hiệu và triệu chứng
Đau do Gout hầu hết là cấp tính, xảy ra một cách đột ngột,
thường vào ban đêm, không có triệu chứng báo trước, gồm:
Đau khớp dữ dội: Gout thường ảnh hưởng những khớp lớn
trên ngón chân cái, nhưng cũng có thể ở khớp bàn chân, mắt
cá chân, gối, bàn tay, cổ tay,... Cơn đau điển hình có thể kéo
dài 5-10 ngày rồi ngưng. Khó chịu sẽ giảm dần dần sau 1-2
tuần, các khớp có vẻ không có gì bất thường.
Viêm đỏ: Các khớp bị sưng đỏ và đau.
Nguyên nhân
Bệnh này do nồng độ acid uric trong máu tăng quá cao.
Acid uric là một sản phẩm phụ tạo ra do sự thoái giáng của
purine. chất này có thể tìm thấy trong tự nhiên từ một sô" loại
thực phẩm - tạng động vật như gan, óc, thận, lách và cá như
cá trồng (thuộc họ cá trích), cá trích, cá thu. Purine cũng có
trong tâ"t cả các loại thịt, cá và gia cầm.
Thông thường thì acid uric bị phân hủy trong máu và đưỢc
thải theo nước tiểu ra ngoài qua thận. Nhưng đôi khi cơ thể
bạn tạo ra quá nhiều acid iưic hoặc thải acid này ra nước tiểu
quá ít. Hậu quả là acid uric trong máu tăng lên, tích lũy dần
dần và lắng đọng thành những tinh thể sắc nhọn hình kim
tại các khớp hoặc các bao quanh khớp gây ra triệu chứng đau
đớn, viêm sưng khớp.
Một sô" tình trạng khác, gọi là giả Gout, cũng có tình trạng
lắng đọng tinh thể ở khớp nhưng không phải tinh thể acid uric

mà là tinh thể calcium pyrophosphate dihydrate. Bệnh giả
Gout cũng có thể gây đau khớp ngón chần cái tương tự Gout
nhưng thường thì ở các khớp lớn hơn như gối, cổ tay hoặc mắt
cá chân.
Yêu tô nguy cơ
Những yếu tô' hay hoàn cảnh sau có thể làm tăng acid uric
trong máu cũng như tăng nguy cơ bệnh Gout:
Lôì sông: Thường nhất là uô'ng nhiều rượu (alcohol), đặc
biệt là bia. Uô'ng nhiều nghĩa là hơn hai cô'c ở nam và một cô'c
ở nữ mỗi ngày. Nếu thể trọng tăng cao hơn cân nặng lý tưởng
15kg cũng làm tăng nguy cơ mắc bệnh Gout.
Một sô'bệnh lý và thuôc: Một sô'bệnh lý và thuô'c điều trị
cũng có thể làm bạn tăng nguy cơ bị Gout. Các bệnh như tăng
huyết áp, đái tháo đường, mỡ trong máu cao, hẹp lòng động
mạch (do xơ vữa động mạch), phẫu thuật, các bệnh lý và tổn
thương nặng, đột ngột, ít vận động,... một sô' thuôc như lợi tiểu
thiazide (một loại thuôc điều trị tăng huyết áp bằng cách làm
giảm lượng muối và nước trong cơ thể), aspirin liều thấp và
cyclosporine (một loại thuốc sử dụng để chông thải ghép cho
những người đưỢc ghép mô) cũng làm tăng acid uric máu. Hóa
trị liệu trong một sô' bệnh như ung thư làm hủy diệt tế bào và
phóng thích một lượng lớn purine vào máu.
Gene di truyền: Một phần tư sô'bệnh nhân bị Gout có tiền
sử gia đình bệnh này.
Tuổi và giới: Nam giới có tần suất bệnh cao hơn nữ. Phụ
nữ có nồng độ acid uric máu thường thấp hơn nam, nhưng

đến tuổi sau mãn kinh lại tăng lên. Nam thường bị Gout trong
khoảng 30-50 tuổi, còn nữ từ 50-70.
Biến chứng
Một số bệnh nhân bị Gout tiến triển đến viêm khớp mãn
tính, thường có sự thay đổi màu do lắng đọng các tinh thể dưới
da gọi là sạn urate (tophi). Một số ít có thể bị sỏi thận.
Điều trị
Thuôc kháng viêm không steroid (NSAIDs) dùng để giảm
đau, kháng viêm trong các cơn Gout cấp tính, gồm các thuôc
như: indomethacin (Indocin) hoặc các thuô"c bán tự do ở nhà
thuốc như Ibuprofen (Advil, Motrin,...). Bác sĩ cũng có thể kê
toa các thuôc kháng viêm steroid như prednisone.
Tuy nhiên hây cẩn thận với các thuốc này và tham vấn ý
kiến bác sĩ của bạn cụ thể cách dùng và thời gian dùng (thường
chỉ nên dùng từ 3-10 ngày), vì nếu điều trị kéo dài chúng có
thể gây các biến chứng như viêm loét và xuất huyết dạ dày,
tá tràng.
Trường hỢp bạn bị cơn Gout cấp, bác sĩ có thể cho bạn dùng
colchicine hoặc chích cortisone thẳng vào khớp, đồng thời
dùng các biện pháp diều trị ngăn ngừa nhằm hạ lượng acid
uric trong máu của bạn.
Phòng ngừa
Hiện chưa có cách nào chắc chắn để ngăn ngừa sự khởi
phát và tái phát của các cơn Gout. Bác sĩ có thể cho dùng một
10

sô' thuô'c giúp ngăn ngừa hoặc làm giảm thiểu độ nặng của
các cơn tái phát sau này. Các thuôc này gồm có Allopurinol
(Zyloprim, Aloprim) và probenecid (Benemid), dùng hàng
ngày giúp giảm nồng độ và tô'c độ sản xuất acid uric. Việc
duy trì nồng độ acid uric ổn định ở giới hạn bình thường là
cách ngăn ngừa bệnh Gout lâu dài và hiệu quả nhất.
Tự chăm sóc bản thân
Thay đổi lô'i sô'ng không thể điều trị bệnh Gout, nhưng rất
hữu ích để hỗ trỢ điều trị. Các biện pháp sau giúp giảm bệnh:
Giảm béo: Duy ữì cân nặng hỢp lý bằng cách giảm cân từ từ
giúp giảm nồng độ acid uric máu, đồng thời giảm bớt sự chịu
đựng sức nặng của các khớp. Tuy nhiên không nên nhịn đói để
giảm cân nhanh vì như vậy lại càng làm tàng acid uric máu.
Tránh ăn quá nhiều đạm động vật: Đây là nguồn chứa
nhiều purine. Các thực phẩm chứa nhiều purine như tạng
động vật (gan, thận, óc, lách), cá trồng, cá ưích, cá thu,... Các
loại thịt, cá, gia cầm chứa ít purine hơn.
Giới hạn hoặc tránh rượu: uống quá nhiều rưỢu làm giảm
bài tiết acid uric. Giới hạn dưới hai cô'c mỗi ngày nếu là nam,
môt cô'c nếu là nữ. Người bị Gout, tô't nhất nên tránh hoàn
toàn rưỢu bia.
Ăn uống nhiều nước, chất lỏng. Dịch làm pha loãng nồng
độ acid uric trong máu.
Bs Phạm Xuân Hậu

11

LỊCH SỬ BỆNH GOUT
Gout đưỢc biết đến từ thời Hippocrates vào thế kỷ thứ V
trước Công nguyên, nhưng mãi đến năm 1683, Sydenham mới
mô tả đầy đủ diễn biến lâm sàng của cơn Gout cấp. Sau nhiều
nghiên cứu của các nhà khoa học như c. w. Scheele, w. H,
VVollaston, cuối thế kỷ XIX, Aíred Garrod mới tìm thấy vai trò
của acid uric trong nguyên nhân gây bệnh, do đó bệnh Gout
còn đưỢc gọi là viêm khớp do acid uric.
Vào những năm 1960, các nhà khoa học đã nghiên cứu
sâu hơn về sinh học tế bào, cơ chế sinh lý bệnh của tình trạng
tăng acid uric máu và bệnh Gout, vai trò quan trọng của tinh
thể urate, tìm ra các nhóm thuôh điều trị bệnh dựa vào nguyên
nhân và cơ chế sinh bệnh cụ thể, do vậy hiệu quả điều trị đã
tăng rõ rệt: Kiểm soát tôd cơn Gout cấp, ngăn ngừa các cơn
viêm khớp tái phát, hạn chế biến chứng sỏi thận và các bệnh
lý về thận. Đặc biệt từ khi phát hiện ra tác dụng đặc biệt của
colchicine đôd với cơn Gout cấp thì việc điều trị đã thu được
kết quả nhanh chóng và vấn đề chẩn đoán dựa trên lâm sàng
đã trở nên đơn giản.
Tham khảo bài viết của BS Nguyễn Thu Giang

12

GOUT - BỆNH CỦ A
Q UÝ ÔNG "TỐT TƯỚNG'
Đây là căn bệnh thiên vị đặc biệt: dường như hoàn toàn tha
cho quý bà mà chỉ thăm viếng quý ông. Tuy nhiên, các quý bà
lại là người đầu tiên nên biết về chứng bệnh nguy hiểm này
để phòng ngừa từ trong bếp cho chồng mình.
Gout, dân gian thường gọi là bệnh Gút hay thống phong, là
bệnh được biết và mô tả từ thời Hy Lạp cổ. Ngay từ thế kỉ V
trước Công nguyên, Hyppocrates đã mô tả một biểu hiện rất
đặc trưng của bệnh sưng tấy, nóng, đỗ và rất đau ở ngón chân
cái, ông còn gọi bệnh Gout là “Vua của các bệnh” và “Bệnh
của các vua”.
Bệnh Gout thường chỉ xuất hiện ở nam giới tuổi trung niên.
Nguyên nhân gây bệnh là tình trạng thừa acid uric (trên lmg/1
cc máu) do cơ thể đưỢc cung cấp quá nhiều chất đạm. LưỢng
acid uric sẽ kết lại thành các tinh thể đóng ở các khớp, gây đau.
Tuy nhiên không phải cứ có acid iưic cao là bị bệnh Gout.
Nếu chỉ có acid uric máu cao đơn thuần, chỉ đưỢc gọi là tình
trạng tăng acid uric máu không triệu chứng. Bệnh Gout chỉ xảy
ra khi tình trạng tăng acid uric máu gây hậu quả xấu cho cơ thể.

13

Những ai dễ bị Gout?
Theo thô"ng kê, tỷ lệ mắc bệnh là 0,3% dân số" người lớn,
nghĩa là cứ 330 người lớn thì có một người mắc bệnh Gout.
Bệnh thường gặp ở nam giới (trên 95%), khỏe mạnh, mập mạp,
dân gian thường gọi là “tô't tướng”. Phụ nữ rất ít bị bệnh Gout,
nếu bị thường là nhóm tuổi trên 50.
Thường nhất là bắt đầu vào cuôì tuổi 30 và đầu 40 của cuộc
đời, với những người có cuộc sống vật chất sung túc, dư thừa
dinh dưỡng.
Vì hai đặc điểm này mà các vị giám đôh trẻ, hay những
người đàn ông thành đạt nói chung nên lưu tâm hơn về căn
bệnh này.
Gout là một bệnh khớp do rối loạn chuyển hóa, bệnh nhân
Gout thường thừa cân, hay mắc thêm một hoặc nhiều bệnh
như: xơ vữa động mạch, rối loạn chuyển hóa mỡ, tiểu đường,
rô”! loạn lipid máu, cao huyết áp, bệnh mạch vành, bệnh mạch
não... Nói cách khác, các bệnh nhân bị các bệnh nói trên rất
dễ bị Gout.
Làm sao biết mình bị Gout?
Bệnh khởi phát cấp tính, thường vào nửa đêm gần sáng, với
tính chất sưng tây, nóng, đỏ mọng, đau dữ dội và đột ngột ở
một khớp (không đô"i xứng). Thường gặp nhất ở ngón chân cái,
kế đó là khớp bàn chân, khớp cổ chân, các ngón chân khác,
khớp gối, bàn tay, các khớp tay và các vùng gần khớp khác.

14

Có thể kèm một sô" triệu chứng toàn thân như sô"t cao, ớn
lạnh, lạnh run... Thậm chí, một sô" trường hỢp gây nhức đầu,
ói mửa, cổ gượng (do phản ứng màng não).
Hiện tượng viêm cầ"p tuy râ"t rầm rộ nhưng cũng chỉ kéo
dài 5-10 ngày, rồi khỏi toàn thân, không để lại di chứng gì tại
khớp. Nếu đưỢc dùng thuôc sớm, đúng thuôc, đúng liều lượng
bệnh sẽ hết rất nhanh (dưới 5 ngày).
Bệnh tái phát từng đợt với xu hướng ngày càng nhiều đợt
viêm hơn, các đợt viêm khớp ngày càng dài ra, càng lâu khỏi
hơn, càng có nhiều khớp bị viêm hơn...
Gout nguy hiểm đến mức nào?
Hậu quả trước mắt là các đợt viêm khớp Gout cấp - nỗi kinh
hoàng cho những ai bị Gout, tuy nhiên ở giai đoạn đầu các đợt
viêm này thường không kéo dài, không thường xuyên và rất
dễ chữa. Nếu bệnh không đưỢc điều trị đúng và đủ, các đợt
viêm khớp sẽ xuất hiện thường xuyên hơn, kéo dài hơn, khó
chữa hơn và hậu quả lâu dài, cô" định của bệnh sẽ là viêm
đa khớp, xuất hiện nhiều u cục quanh khớp, cứng khớp, biến
dạng khớp, tàn phê", sỏi hệ tiết niệu đặc biệt là sỏi thận, nguy
hiểm hơn cả là suy chức năng thận; đây là nguyên nhân chính
làm giảm tuổi thọ của người bị bệnh Gout.
Với những hiểu biết hiện nay về Gout, với những phương
tiện và thuôc men hiện có, bệnh Gout đưỢc coi là bệnh dễ
chẩn đoán, có thể chẩn đoán sớm và có thể điều trị đạt kết
quả cao. Tuy nhiên trên thực tê" ở nước ta, mọi việc hầu như

15

bị đảo ngưỢc và lý do cơ bản là sự thiếu hụt kiến thức về một
bệnh lý thường gặp. Sự thiếu hụt kiến thức này không chỉ ở
cộng đồng, ở người bệnh mà còn ở cả nhiều thầy thuốc hay
chẩn đoán nhầm là nhiễm trùng và cho uôhg thuôh kháng sinh
hoặc chẩn đoán chung chung vô nghĩa là thấp khớp, viêm đa
khớp. Chính sự thiếu hụt kiến thức này dã biến một bệnh dễ
chẩn đoán, dễ chữa thành bệnh nan y! Và khi đã thành nan y
thì nguy cơ tử vong là rất gần trong nhiều trường hỢp.
Bệnh Gout có dễ chữa hay không?
Hiện đã có thuôc chữa bệnh Gout nhưng chỉ có tác dụng
ở giai đoạn sớm. Thường chỉ nửa ngày sau khi nông thuôc,
các triệu chứng bệnh sẽ rút hết. Nhưng nếu bệnh nhân không
kiêng cữ đúng mức, bệnh sẽ tái phát. Điều đó có nghĩa là, hiện
nay chưa có thuôh nào điều trị được tận gốc căn bệnh.
Bệnh nhân Gout có thể dùng thuôh Colchicine để chô"ng
viêm và Allopurinol để làm giảm nồng độ acid uric ữong máu
(theo chỉ định của bác sĩ). Tuy nhiên, điều quan trọng nhất
vẫn là dự phòng bằng cách thực hiện chế độ dinh dưỡng hỢp
lý, tránh ăn thức ăn giàu đạm và uống nhiều rưỢu bia.

16

C Á C THỂ BỆNH GOUT
Gout có 2 thể bệnh là Gout nguyên phát và Gout thứ phát.
1. Gout nguyên phát có tính chất di truyền, liên quan đến
rôd loạn gene và mang tính gia đình rõ rệt. Đây là nguyên nhân
chủ yếu của bệnh.
2. Gout thứ phát - là tình trạng tăng acid uric thứ phát do
các nguyên nhân khác nhau như:
- Tăng phân hủy purine đường ngoại sinh do ăn nhiều thức
ăn có nhiều purine (thịt, phủ tạng động vật, cá, hải sản).
- Tăng thoái hóa purine theo đường nội sinh do các tế
bào trong cơ thể bị phá hủy, gặp trong các bệnh máu ác
tính (leukemia, lymphoma), đa hồng cầu, tán huyết, hóa trị
liệu trong điều trị ung thư, hoặc sau khi dùng một số thuôc
như salicylates liều thấp (dưới 2g/ngày), lợi tiểu, ethanol,
pyrazinamide, ethambutol, nicotinamide, cyclosporine.
- Giảm thải acid uric qua thận trong các bệnh lý thận như
viêm cầu thận mạn, suy thận mạn.
Bác sĩ Nguyễn Thu Giang

17

TOP 10 NGUYỀN NHÂN G Â Y
BỆNH GOUT
Bệnh Gout ngày càng phổ biến trong xã hội hiện đại. Đâu
là những nguyên nhân gây nên căn bệnh này?
1. Gia đình có tiền sử người bị Gout thì bạn rất có nguy cơ bị
bệnh.
2. Nam giới có nguy cơ bị bệnh Gout nhiều hơn nữ giới.
3. Uô"ng quá nhiều những thức uông có cồn.
4. Những người có vấn đề về cân nặng, càng béo phì thì khả
năng mắc bệnh càng cao.
5. Dùng thực phẩm chế biến sẵn làm tăng nguy cơ mắc bệnh.
6. Những người phải cấy ghép các cơ quan trên cơ thể có nguy
cơ bị Gout nhiều hơn những người bình thường.
7. Cơ thể bị nhiễm quá nhiều chì tăng nguy cơ nhiễm Gout.
8. Cơ thể tự sản sinh ra lượng acid uric vượt mức.
9. Một vài loại thuốc làm tăng nguy cơ bị Gout như thuốc lợi
tiểu, thuốc chữa bệnh Parkinson, thuôc aspirin.
10. Uô"ng vitamin có chứa niacin làm tăng nguy cơ mắc Gout.
Theo enzinearticles

18

GOUT ĐƯỢC ĐIỀU TRỊ RA SAO?
- Việc ngăn ngừa những cơn Gout cấp cũng quan trọng như
việc điều trị viêm khớp câ'p. Việc ngăn ngừa Gout cấp liên
quan với việc duy trì đủ dịch nhập, giảm cân, thay đổi chế độ
ăn, giảm nông rượu và dùng thuô'c giảm acid uric.
- Duy trì việc nhập nước đầy đủ cũng giúp ngăn ngừa những
cơn Gout cấp. Cung cấp dịch đầy đủ cũng giúp ngăn ngừa sự
hình thành sỏi thận trong những bệnh nhân Gout. RưỢu có tính
lợi tiểu làm cho bệnh nhân mất nước mà điều này góp phần
tạo ra cơn Gout cấp. RưỢu cũng ảnh hưởng đến chuyển hóa
acid uric và gây tăng acid uric. Những thay đổi trong chế độ
ăn giúp làm giảm acid uric trong máu. Vì purine bị biến đổi
thành uric nên tránh những thức ăn có purine. Những thức
ăn có nhiều purine bao gồm những loại giáp xác (tôm, cua...},
gan, óc, thận động vật và bánh mì ngọt.
- Giảm cân có thể giúp ích trong việc giảm những đợt Gout
tái phát. Cách tôd nhất cho việc này là giảm chế độ ăn mỡ
và thu nạp năng lượng kết hỢp với chương trình tập thể dục
đều đặn.
- Có 3 loại thuôc điều trị Gout. Đầu tiên, thuôc giảm đau
như acetaminophen (paracetamol) hoặc những thuốc giảm đau
mạnh hơn đưỢc dùng. Thứ hai, thuốc kháng viêm như NSAIDS,

19

colchicine và corticosteroids được dùng để giảm viêm. Cuôd
cùng, thuôc làm phá vỡ sự chuyển hóa gây tăng acid uric. Điều
này có nghĩa là điều trị sao cho giảm acid uric trong máu.
- NSAIDS như indom ethacin (Indocin) và naproxen
(Naprosyn) là thuốc kháng viêm có hiệu quả trong Gout cấp.
Những thuôc này đưỢc giảm liều sau khi giải quyết viêm khớp.
Tác dụng phụ bao gồm khó chịu bao tử, loét và cả xuất huyết
đường tiêu hóa. Những bệnh nhân có tiền sử dị ứng với aspirin
hoặc polyp mũi nên ưánh dùng thuôc NSAIDS vì sẽ có nguy
cơ phản ứng phản vệ.
- Colchicine được dùng trong bệnh Gout, thường bằng dường
uô"ng nhưng cũng có thể theo đường tĩnh mạch. Thuôc uô"ng
dùng cho mỗi một hoặc hai giờ cho đến khi cải thiện được
triệu chứng hoặc bệnh nhân có tác dụng phụ như tiêu chảy
nặng. Những tác dụng phụ thường thấy khác của colchicine
là buồn nôn và ói.
- Corticosteroids như prednisone là thuốc kháng viêm mạnh
được dùng trong thời gian ngắn đối với bệnh Gout. Có thể cho
trực tiếp bằng đường uô"ng hoặc chích vào khớp viêm. Cũng
có thể dùng cho những bệnh nhân có vấn đề về thận, gan hay
đường tiêu hóa. Không nên sử dụng corticosteroids lầu dài vì
nó gây ra tác dụng phụ trầm trọng.
- Cùng với thuôc điều trị những cơn Gout cấp thì những
thuôc khác đưỢc dùng trong một thời kỳ dài đ ể giảm mức acid
uric. Hạ thấp mức acid uric trong máu là giảm nguy cơ Gout
tái phát, sỏi thận, bệnh thận cũng như giải quyết sự lắng đọng

20

thành tophi. Thuốc làm thấp acid uric trong máu bằng cách
hoặc làm tăng bài tiết nó qua thận hoặc làm giảm tạo thành
acid uric từ purine trong thức ăn. Vì một sô" bệnh nhân có acid
uric trong máu tăng nhưng không phát triển những cơn Gout
hoặc sỏi thận, vì thế có điều trị kéo dài với thuôc hạ thấp acid
uric hay không phải tùy theo từng bệnh nhân cụ thể.
- Probenecid (Benemid) và sulfinpyrazone (Anturane) là
thuôc thường đưỢc dùng để giảm acid uric bằng cách tăng thải
acid uric qua thận. Trong một sô" trường hỢp hiếm thì thuốc
này có thể gầy sỏi thận vì thế những bệnh nhân có tiền sử bị
sỏi thận nên tránh dùng. Khi uô"ng thuôc này nên uô"ng thêm
nhiều nước nhằm giúp thoát nhanh acid uric ra khỏi đường
niệu, tránh hình thành sỏi.
- Allopurinol (Zyloprim) hạ thấp acid uric trong máu bằng
cách ngăn hình thành acid uric. Nó ngăn chặn việc biến đổi
purine trong thức ăn thành acid uric. Những thuôc này nên
cẩn thận khi dùng cho những bệnh nhân có chức năng thận
kém cũng như có nguy cơ phát triển phản ứng phụ như mẩn
đỏ và tổn thương gan.
- Những thuôc hạ thấp acid uric như allopurinol (Zyloprim)
tránh dùng cho những bệnh nhân đang có cơn Gout cấp (trừ
khi họ đang dùng nó rồi). Vì người ta chưa biết tại sao khi dùng
thuôc này trong cơn cấp thì làm tình trạng viêm khớp trở nên
tệ hơn. Tuy nhiên, những thuô"c làm hạ acid uric trong máu
thường dùng lúc tình trạng viêm khớp cấp đã đưỢc giải quyết.
Còn nếu bệnh nhân đang dùng thuôc này rồi thì họ nên đưỢc
duy trì ở liều đang dùng trong suô"t thời gian có cơn Gout cấp.
21

Trong một sô" bệnh nhân tăng liều thuôc hạ thâ"p acid uric có
thể thúc đẩy cơn Gout cấp. ở một sô" bệnh nhân giảm liều
colchicine có thể ngăn ngừa đưỢc cơn Gout cấp.
- Những cách làm tại nhà giúp giảm triệu chứng của cơn
Gout cấp bao gồm nghỉ ngơi, nâng cao chi có khớp bị viêm.
Chườm đá có thể giúp giảm đau và giảm viêm. Bệnh nhân
nên tránh dùng những thuôc có chứa aspirin vì chúng ngăn
ngừa bài tiết acid uric.

22

C Á C BỆNH LÝ ĐI KÈM VỚI GOUT
Béo phì:
Có sự liên quan giữa trọng lượng cđ thể và nồng độ acid uxic
máu. Tỉ lệ bệnh Gout tăng rõ rệt ở những người có trọng lượng
cơ thể tăng ữên 10%. Béo phì làm tăng tổng hỢp acid uric máu
và làm giảm thải acid uric niệu, kết hỢp của cả hai nguyên
nhân gây tăng acid uric máu. Theo các thô"ng kê gần đây, 50%
bệnh nhân Gout có dư cân trên 20% trọng lượng cơ thể.
Tăng lipid máu:
Sự kết hỢp giữa tăng TG (triglycerides) trong máu và tăng
acid uric máu đã được xác định chắc chắn. Có đến 80% người
tăng TG trong máu có sự phôd hỢp của tăng acid uric máu, và
khoảng 50% - 70% bệnh nhân Gout có kèm tăng TG trong máu.
ở bệnh nhân Gout, ngoài sự rối loạn của thành phần TG,
người ta còn nhận thây có sự rôd loạn của HDL, một loại
lipoprotein có lợi, có tính bảo vệ đôd với cơ thể.
Sự liên quan giữa Gout và rôd loạn lipid máu chính là một
phần của hội chứng chuyển hóa bao gồm tăng BMI (Body Mass
Index), béo phì vùng bụng, tăng TG, giảm HDL, tăng huyết áp,
tiểu đường, tình trạng đề kháng insulin và nguy cơ bị bệnh
23

mạch vành. Tăng acid uric máu kết hỢp với béo phì vùng bụng
là nhóm nguy cơ cao của bệnh tim mạch có liên quan đến sự
đề kháng insulin.
Tăng huyết áp:
Tăng acid uric máu đưỢc phát hiện ở 22 - 38% bệnh nhân
tăng huyết áp không được điều trị. Tỉ lệ bệnh Gout trong dân
sô" tăng huyết áp là 2 -12%. Mặc dù tỉ lệ tăng acid uric máu
tăng ở đôi tượng tăng huyết áp nhưng không có sự liên quan
giữa acid uric máu và trị số huyết áp. Có 25 - 50% bệnh nhân
Gout có kèm tăng huyết áp, chủ yếu ở các bệnh nhân béo phì.
Nguyên nhân gây nên môi liên hệ giữa bệnh Gout và tăng
huyết áp hiện nay chưa đưỢc biết rõ.
Xơ vữa động mạch:
Các nghiên cứu gần đây đã chỉ rõ môi liên quan giữa Gout
và xơ vữa động mạch. Tuy vậy tăng acid uric máu không phải
là yếu tố nguy cơ trực tiếp của bệnh mạch vành. Tăng huyết
áp, tiểu đường, xơ vữa động mạch liên quan nhiều đến tình
trạng béo phì hơn là liên quan đến sự tăng acid uric máu. ớ
bệnh nhân Gout, các yếu tô" nguy cơ của bệnh mạch vành như
tăng huyết áp, béo phì, đề kháng insulin, tăng TG trong máu
góp phần làm tăng sự liên quan giữa acid uric máu và xơ vữa
động mạch. Các yếu tô" nguy cơ này tự nó làm tăng nguy cơ
của bệnh tim mạch, và như vậy, acid uric máu chỉ gián tiếp
làm tăng nguy cơ đột tử do bệnh tim mạch thông qua việc kết
hỢp với các bệnh lý có nguy cơ cao nói trên.
Bác sĩ Nguyễn Thu Giang

24

DINH DƯỠNG TRONG
PHÒNG CHỐNG BỆNH GOUT
Gout (Goute) là một bệnh rối loợn chuyển hóa có
liên quan đến ăn uống do nồng độ acid uric quá cao
trong huyết tưdng, dàn đến lổng đọng cá c tình thể urate
(muối của acìd uric) hoặc tinh thể acid uric. Nếu láng đọng
ở khớp (sụn khớp, bao hoqt dịch) sẽ làm khớp bị viêm, gây
đau đớn, lâu dồn gây biến dọng, cứng khớp. Nếu lắng
đọng ở thận sẽ gây bệnh thận do urate (viêm thận kẽ,
sỏi thận...). Bệnh thường gặp ở nam giới trên 40 tuổi,
có những đợt kịch phát, tái phát nhiều làn.

Các biểu hiện của bệnh Gout:
- Viêm khớp cấp tính: Sưng và đau nhức khớp, nhất là khớp
đôì bàn và ngón chân cái.
- Lắng đọng sạn urate: Thây những cục hay hạt urate nổi
dưới da, di động được dưới vành tai, mỏm khuỷu, xương bánh
chè hoặc gần gân gót.
- Sỏi urate, acid uric trong hệ thông thận - tiết niệu.
- Viêm thận kẽ, suy thận.
25

■Xét nghiệm máu thấy acid uric tăng cao ữên 400 micromol/
lít.
Những người có nhiều nguy cơ bị tăng acid uric máu
và mắc bệnh Gout:
- Có tiền sử gia đình bị bệnh Gout.
- Thừa cân và béo phì.
- Ăn uô'ng không hỢp lý, ăn quá nhiều thực phẩm chứa
nhiều nhân piưine.
- Nghiện rưỢu, nghiện cà phê.
- Dùng nhiều thuôh lợi tiểu như hypothiazid, lasix... có thể
làm tăng acid mic và gây ra các đợt Gout cấp tính.
Chế độ ăn uô"ng trong phòng chống bệnh Gout:
Cần nhận thức rằng ăn uô'ng không hỢp lý là một yếu tô'
thúc đẩy xuất hiện bệnh và tái phát bệnh. Nhiều bệnh nhân
xuất hiện đợt siừig đau khớp dữ dội đến mức không đi lại đưỢc
sau khi ăn nhiều hải sản, thịt chó, thịt thú rừng hay dạ dày,
lòng lợn, tiết canh. Vì vậy chế độ ăn uông của bệnh nhân Gout
có ý nghĩa rất quan trọng, có thể làm hạ acid uric huyết bằng
cách hạn chế đưa nhân purine vào cơ thể (acid uric được tạo
nên do oxy hóa nhân purine).
- Đảm bảo bữa ăn có đầy đủ các chất dinh dưỡng ở tỷ lệ
cân đôi.

26

- Đảm bảo cân đôi giữa các thành phần sinh năng lượng
(dạm - béo - đường). Tỷ lệ năng lượng do các thành phần cung
cấp nên là: Đạm; Béo: Đường = 12-15%: 18-20%: 65-70%.
- Ản vừa phải các loại thức ăn chứa nhiều nhân purine như
các loại thịt, hải sản, các loại phủ tạng động vật.
- Cần có sự lựa chọn và phối hỢp nhiều loại thực phẩm đều
đặn trong thực đơn hàng ngày.
- Không uô"ng quá nhiều và uô"ng kéo dài rưỢu, bia, cà phê.
- Luôn uô'ng đủ nước.
Chế độ ăn trong điều trị bệnh Gout:
- Giảm bớt lượng đạm trong khẩu phần.
- Không nên ăn các thực phẩm có chứa nhiều acid uric
(nhóm III): óc, gan, bầu dục (cật), các loại phủ tạng, nước hầm
xương, nước luộc thịt...
- Ăn vừa phải các loại thực phẩm có hàm lượng acid iưic
trung bình (nhóm II): Thịt, cá, hải sản, đậu đỗ... Các thực phẩm
nhóm II chỉ nên ăn mỗi tuần 2-3 lần.
- Sử dụng các thực phẩm chứa ít acid uric trong chế biến
bữa ăn hàng ngày như ngũ cốc, các loại hạt, bơ, mỡ, trứng,
sữa, pho mát, rau quả.
- Hạn chế các đồ uô'ng gây tăng acid uric máu như rượu,
bia, trà, cà phê.
- Ăn nhiều rau quả không chua. Hạn chế ăn các loại quả
chua vì sẽ làm tăng thêm độ acid trong máu.
27

- Lượng đường, bột trong khẩu phần (gạo, bột mì, đường,
bánh, kẹo, có thể sử dụng với tỷ lệ cao hơn người bình thường
một chút).
- Uô"ng các loại nước có tính kiềm: nước rau, nước khoáng.
- Uống đủ nước hàng ngày.
Đổ điền trị bệnh Gout hiệu quả, cần có sự phôi hỢp chặt
chẽ giữa chế độ ăn nông và sử dụng thuôh chữa bệnh hỢp lý
theo đúng chỉ dẫn của bác sĩ.
Bảng hàm lượng purine trong một sô" loại thực phẩm
(mg/lOOg).
Nhóm I
Nhân purine
thấp
(0-15mg)
Ngũ cốc
Dầu mỡ
Trứng
Sữa
Pho mát
Rau, quả
Hạt

Nhóm II
Nhân
purine trung
bình
(50-150mg)
Thịt
Cá
Hải sản
Đậu, đỗ

Nhóm III
Nhân purine
cao
(trên 150mg)
Óc
Gan
Bầu dục
Cá trích
Nước dùng
thịt
Nâ"m
Măng tây

Nhóm IV
Các loại đồ
Iiông
chứa nhân
purine
Rượu
Bia
Cà phê
Trà

Ts: Đinh Thanh Liên

28

CHÀM SÓC BỆNH NHÂN GOUT
TẠI NHÀ
Những người mắc bệnh Gout nếu bị béo phì thì nên điều
chỉnh chế độ ăn và sinh hoạt để giảm cân, nhưng không được
giảm quá nhanh. Tránh làm việc quá sức, tránh lạnh hay ăn
uống quá mức.
Cơn viêm cấp thường xuất hiện sau bữa ăn nhiều rượu thịt,
chấn thương hoặc phẫu thuật, sau lao động nặng, đi lại nhiều,
xúc động, nhiễm khuẩn cấp. Khoảng 50% có dấu hiệu báo
trước như rôd loạn tiêu hóa, nhức đầu, mệt mỏi, đi tiểu nhiều,
sôd nhẹ. Khoảng 60-70% có biểu hiện viêm cấp ở khớp bàn
ngón chân cái. Bệnh nhân đau dữ dội, ngón chân sưng to, phù
nề, căng bóng, đỏ, sung huyết.
Đợt viêm kéo dài 1-2 tuần, đêm đau nhiều hơn ngày. Sau
đó viêm nhẹ dần, đau giảm, bớt phù nề, da tím dần, hơi ướt,

ngứa nhẹ rồi bong vảy. Sau khi khỏi bệnh không để lại di
chứng nhưng có thể tái phát vài lần trong năm.
Gout mãn tính có thể tiếp theo Gout cấp tính nhưng phần
lớn bắt đầu từ từ, tăng dần, không qua các đợt cấp, biểu hiện
bằng dấu hiệu nổi u cục (lắng đọng urate ở xung quanh khớp,

29

đầu xương, sụn) và viêm đa khớp mãn tính (thường là các
khớp nhẹ và vừa, rất dễ nhầm với bệnh viêm đa khớp dạng
thấp). Bệnh cũng có biểu hiện ở cơ quan khác như thận (sỏi
thận), thần kinh.
Đối với cơn Gout cấp tính, bệnh nhân cần thăm khám và
điều trị tại bệnh viện. Bệnh nhẹ hoặc Gout mãn tính có thể
điều trị tại nhà theo đơn của thầy thuốc. Để tăng tác dụng
điều trị, người bệnh cần có chế độ sinh hoạt, ăn uô(ng hỢp lý:
Kiêng rưỢu, bia và các chất kích thích như chè, cà phê; uông
nhiều nước (2 lít/ngày), nên dùng các loại nước khoáng có
chứa nhiều bicarbonate. Hạn chế thức ăn có nhiều acid uric
như thịt, cá, tôm, cua, phủ tạng động vật, đậu đỗ; ưu tiên thức
ăn có ít acid uric như trứng, sữa, pho mát, ngũ côc, các loại
hạt, đường rau quả.
Món ăn bài thuốc:
- Ý dĩ 60g, hồng táo 20 quả; nấu chín, ăn ngày một lần.
- Trứng cút 5 quả, hạt sen 30g; nấu chín, ăn ngày một lần.

30

DÙNG THUỐC VÀ CH Ế ĐỘ ĂN
CHO NGƯỜI BỊ BỆNH GOUT
Gout là bệnh rôl loạn chuyển hóa, biểu hiện bằng các đợt
viêm khớp cấp tính và lắng đọng natri urate trong các tổ chức
do tăng acid uric máu. Bệnh hay gặp ở lớp người có mức sống
cao.
ở các nước châu Âu, bệnh có tỷ lệ 0,5% dân sô", nam gặp
nhiều hơn nữ gâ^p 10 lần. ở nước ta, khoảng 10 năm trở lại
đây, bệnh có chiều hướng tăng lên rõ rệt.
Acid uric là sản phẩm thoái giáng của các acid nhân tế
bào có gô"c là purine. Có 3 nguồn cung cấp acid uric là thoái
giáng acid nhân tế bào từ thức ăn đưa vào, từ các tế bào bị
chết và do tổng hỢp purine nội sinh trong cơ thể. Quá trình
thoái giáng acid nhân tế bào đã tạo ra các purine đơn giản
như adenine, hypoxanthine, xanthine, guanine. Các purine
trên đưỢc chuyển hóa thẳng thành acid uric nhờ men xanthine
oxidase. Tổng Iượng acid uric có trong cơ thể vào khoảng
l.OOOg, hằng ngày có khoảng 650g đưỢc trao đổi. Acid uric
đưỢc đào thải qua nước tiểu khoảng 450-500mg/ngày và qua
phân 200 mg/ngày, thay đổi tùy thuộc vào lượng thịt có purine
đưa vào (thịt động vật). Nồng độ acid uric trong máu trimg bình
31

208-327 mcm/lít, khi trên 416 mcm/lít đưỢc coi là tăng acid
uric máu. Các nguyên nhân làm tăng acid uric máu gồm: Ăn
nhiều thịt, thoái giáng acid nhân tế bào, tăng tổng hỢp purine
nội sinh và giảm đào thải acid uric ở thận.
Có 3 hội chứng tăng acid uric máu gây bệnh Gout là:
- Hội chứng tăng acid uric máu vô căn gây bệnh Gout
nguyên phát. Thể này hay gặp nhất, chiếm tới 85% các bệnh
nhân bị bệnh Gout. Bệnh có tính chất gia đình và di truyền.
- Hội chứng tăng acid uric máu do rôd loạn men gây ra bệnh
Gout, do thiếu men hypoxanthine - guanine phosphoribosyl
- Iransíerase (bệnh Lesch - Nyhan] hoặc tăng hoạt tính men
phosphoribosyl pyrophosphat synthetase, loại này hiếm gặp.
- Hội chứng tăng acid uric máu thứ phát gây thể bệnh Gout
thứ phát, xảy ra sau suy thận mạn, một số bệnh máu như đa
hồng cầu, bệnh bạch cầu, thiếu máu tan máu, đa u tủy xương,
suy tuyến giáp, cường chức năng tuyến cận giáp, nhiễm độc
thai nghén, tiểu đường có nhiễm acid và ketone (xeton), ung
thư di căn, sau khi dùng một số thuôh...
Acid uric máu tàng cao làm các dịch trong cơ thể bão hòa
natri urate, gây ra hiện tượng kết tinh urate tạo thành tinh
thể trong một sô" tổ chức, đặc biệt là dịch khớp, sụn, xương,
gân, tổ chức dưới da, như mô thận, đài bể thận. Trong điều
kiện nhiệt độ thấp, dịch có pH acid thì natri urate dễ kết tinh
thành tinh thể, ngược lại trong điều kiện nhiệt độ cao hơn
và dịch có pH kiềm thì natri urate có độ hòa tan cao hơn,

32

ít bị kết tinh hơn. Sự kết tinh thành các tinh thể natri urate
khi đạt đến một lượng nhất định sẽ gây ra viêm khớp (viêm
khớp vi tinh ...