Y HỌ CỷSỨ C KHỎE
NHIỀU TÁC GIẢ

Bổc sĩ
tốt nhăt
là chính mình
NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG SỐNG ở NGƯỜI CAO TUỔI

7

\

Bóc sĩ
tốt nhât
là chỉnh mình
Tập 7: Nàng cao chát lượng $6ng ở người cao tuổi

BIỂU GHI BIÊN MỤC TRƯỚC XUẤT BẢN DO THƯ VIỆN KHTH TP.HCM THựC HIỆN
General Sciences Libniy Calaloging-in-Publication Data
Bác sĩ lốt nbấl là chính inình. T.7, Nâng cao chát liMng sống à ngitdi cao luẨi / Lê Quang
lổng hợp. - Tii bàn lan thứ7. - T.p. Hồ Chi Minh: Tre, 2015.
196lr.; 20cm.
I. NgưOi cao tuổi - chỉm sóc. 2. Ngưỉi cao tuổi - Sức khỏe và vệ sinh. 3. Người cao
luẩi - Dinh dưOng. I. Lé Quang, n. Ts: Nâng cao chất htựng sống ồngiẨti cao luẨi.
1. Older people - Care. 2. Older people - Health and hygiene. 3. Older people Nutrilion.
(Il(7-dc22
BIM

ISBN

978- 604- 1- 00904-2

Bác sĩ tốỉ nhất chính mình 7

»11

li

°ll 934974 II 114987 "

Y HỌC4SỨ C KHỎE
Nhiều tác giả

Bóc sĩ
tốt nhốt
là chính mình
Tập 7: Nâng cao chất lượng sống ở người cao tuổi
(Tái bản lần thứ 7)

NHÀ XUẤT BẢN TRẺ

LỜI KHUYÊN
DÀNH CHO MỌI NGƯỜI

Trân trọng sức khỏe!
Tận hưởng sức khỏe!
Sáng tạo sức khỏe!
Nếu bạn còn trẻ, và mong muốn được sống vui vẻ và khỏe
mạnh, hãy đọc quyển sách này!
Nếu bạn đã già, và mong muốn sống khỏe sống lâu, hãy
đọc quyển sách này!
Nếu bọn nghèo khó, không đủ sức mua thuốc men giá đốt,
hãy đọc quyển sách này!
Nếu bạn giàu có, nhưng lại kém sức khỏe và kém vui, hãy
đọc quyển sách này!
Chỉ cần trích 4 giờ ít ỏi đọc kỹ quyển sách này, nó sẽ mang
lại 36.000 ngày thu hoạch quí giá cho cả cuộc đời bạn!

sức KHỎE VÀ TUỔI GIÀ
Sinh, lão, bệnh, tử là quy luật tất yếu. Tuổi già sức yếu
cũng là lẽ tự nhiên. Già không phải là bệnh nhưng khi tuổi
già, nhiều chức năng suy giảm dần làm cho bệnh tật dễ phát
sinh và phát ưiển. Tuổi thọ trung bình dân cư vài chục năm
qua tăng nhanh ở hầu hết các nước nên số người cao tuổi tăng
nhiều. Quá ừình già hay lão hóa của cơ thể diễn biến không
đồng đều và không giống nhau, có người già sớm và nhanh,
có người già muộn và chậm. Khi tuổi già, các đáp ứng kém
nhanh nhạy, khả năng tự điều chỉnh và thích nghi giảm dần,
tất nhiên sức khỏe về thể chất và tinh thần cũng giảm sút. Lão
hóa có thể có các biểu hiện bên ngoài như: tóc bạc, răng long,
mắt mờ, chân chậm, tính tình thay đổi, trí nhớ giảm, nhưng sự
suy giảm chức nàng trong cơ thể mới là điều cơ bản. Trả lời câu
hỏi tại sao con người lại phải già; và tiến ữình già như thế nào
thì tới nay có rất nhiều giả thuyết. Điều ta cần tìm hiểu không
phải là tìm cách đẩy lùi tuổi già vì nó đi theo năm tháng, tất
nhiên không thể chặn đứng quá ữình lão hóa để không già,
mà chỉ có thể tìm cách hạn chế quá ữình lão hóa nhanh và
cải thiện chất lượng sống khi tuổi đã cao.

Việc giữ gìn sức khỏe người cao tuổi tốt nhất là được chăm
lo từ lúc còn trẻ, vì sức khỏe là một quá trình nuôi dưỡng, rèn
luyện, tích lũy liên tục cả đời người theo quan hệ nhân - quả.
Tuy nhiên, việc tự chăm sóc sức khỏe không bao giờ là muộn,
kể cả khi tuổi đã cao. Trước hết, cần tìm hiểu người cao tuổi
có thể gặp nhiều khó khăn trong việc tự chăm lo đời sôíng,
đi lại, giao tiếp, thu nhập, cần được gia đình và xã hội quan
tâm. Vì ai cũng mong muôn sống đến tuổi già và rồi cũng sẽ
đến lúc già. Người xưa đã đúc kết được nhiều kinh nghiệm
và nhiều điều cơ bản để khuyên răn người đời về lối sông,
để lúc tuổi cao vẫn sống vui khỏe, sông có ích. Nhà khí công
nổi tiếng Nghiêm Tân đã đề ra “thất giới”, nghĩa là 7 điều
cần tránh như: ham mê tửu sắc, tham tiền tài, nói xấu người,
hại người lương thiện, khoa ưương nhiều lời, ngủ nhiều... Hải
Thượng Lãn ông Lê Hữu Trác sông vào thế kỷ 18 đã viết trong
Thiên thất tình:
Lợi dục đầu mối thất tình,
Chặn lòng ham muốn thì mình được yên.
Cần nên tiết dục thân tâm,
Giữ lòng liêm chính chẳng tham tiền tài.
Chẳng màng danh vị ganh tài,
Chớ vi sốc đẹp đấm người hại thân.
Giữ tinh dưỡng khí tồn thần,
Tình không hao tổn thì thần được yên.
Hàng ngày luyện khí chớ quên,

Hít vào thanh khí độc liền thở ra.
Làm cho khí huyết điều hòa,
Tinh thần giữ vững bệnh tà khó xâm.
Lại còn tiết chế nói năng,
Tránh phòng quá sức dự phòng khí hao.
Thức đêm ỉo nghĩ quá nhiều,
Say mê sắc dục cũng đều hại tâm.
Tóm lại, sôTng được đến tuổi già là quý và sôTng lâu là
mong ước xưa nay của loài người. Điều người cao tuổi lo lắng
nhất và ảnh hưởng trực tiếp đến sủc khỏe là nỗi cô đơn và
bệnh tật. Chăm sóc người cao tuổi là nghĩa vụ cao cả và thể
hiện truyền thô'ng trọng thọ của mỗi người và toàn xã hội,
để người cao tuổi sôTng thoải mái về tinh thần và ổn định
về thể châ't. Mặt khác, người cao tuổi cũng phải biết phát
huy tiềm năng, thế mạnh về lối sống, để góp phần tự chăm
lo cho mình càng sớm càng tốt theo kinh nghiệm người xưa.
Rất nhiều gương sáng của các bậc cao niên khắp nơi không
những tự phục vụ được mình, đi lại giao tiếp xã hội thoải mái
mà còn giúp đỡ gia đình, con cháu và tích cực tham gia hoạt
động xã hội với lối sống lành mạnh mẫu mực. Thật đáng quý
trọng biết bao!
Cỏ gì hạnh phúc bằng cuộc sông đến tuổi già vẫn vui, vẫn
khỏe, hữu ích cho đời. Khổng Tử đã nói: “Tận nhân lực tri
thiên mệnh”, có nghĩa là làm hết sức mình rồi mới biết rõ số
phần. Nhìn chung, trong cuộc sông ta nhận ra một điều là:

“Hầu hết người khỏe mạnh, làm được việc có ích cho gia đình
và xã hội, có khả năng sống lâu đều là những người có nhân
tâm trong sáng, tinh thần thanh thản, lạc quan yêu đời, ưa vận
động thân thể, sinh hoạt điều độ”.

10

CHÚNG TA SỐNG TRỀ TRUNG
ĐƯỢC BAO LÂU?
Săng lâu, không ốm đau bệnh tật và trông trẻ hơn so với
tuổi sinh học là nhiệm vụ cần giàl quyết củ a y học lão hóa
và đồng thời củng là điều mong ước củ a mỗi người.

Ngày nay, nền y học phát triển rất mạnh mẽ, đã tìm ra
nhiều phương pháp cực kỳ hiệu quả chữa các bệnh theo tuổi
tác và nâng cao chất lượng cuộc sông của con người. Hy vọng
chẳng bao lâu nữa sẽ khám phá ra loại thuốc giúp cho con
người chống lại sự hóa già. Tuy nhiên, điều quan trọng nhất
giúp chống lại sự hóa già cơ thể không phải là các loại thuốc,
không phải là các công nghệ y học, thậm chí cả yếu tô' di
huyền. Quan trọng nhất là sự thay đổi lôi suy nghĩ, lối sống
của bản thân, khi đó các phương pháp khác mới có điều kiện
phát huy hết hiệu quả.
Tuểi già dến khỉ nào?
Khi nào thì chúng ta mới phải suy nghĩ đến sự hóa già của
cơ thể? Rất tiếc rằng sự hóa già cơ thể lại diễn ra khi cơ thể
11

còn rất trẻ! Vào khoảng 20 tuổi, cơ thể đã bắt đầu suy giảm
mức độ nhạy bén của các giác quan (thính giác, thị giác, vị
giác, xúc giác và khứu giác) mà nhiều người không cảm nhận
được.
ở tuổi 30 bắt đầu suy giảm lượng hormon sinh dục oestrogen
(ở nữ giới) và testosterone (ở nam giới). Giảm dần Idiối lượng
xương, khả năng co bóp của cơ bắp cũng yếu đi, khả năng chịu
đựng stress cũng giảm.
Đến tuổi 35, tất cả mọi người đều cảm thấy da dẻ của mình
không còn được càng như xưa, lý do là giảm sản sinh các sỢi
collagen ữong cấu trúc da.
Vào tuổi 40, đa số đã có những biến đổi ở các cơ quan nội
tạng. Suy giảm hoạt động của hệ tim mạch (biểu hiện là khi
lao động, tập luyện thì nhịp tim, huyết áp tăng cao, chóng
mệt...), tăng nồng độ pH ừong dịch vị dạ dày, ở nhiều người
bắt đầu hình thành sỏi nơi túi mật. Trong giai đoạn này, cơ
thể suy giảm khả năng đào thải các chất độc hại (chức năng
gan, thận bắt đầu suy giảm), giảm khả năng chú ý, trí nhớ.
Khi đến 45 tuổi, bắt đầu suy giảm hoạt động của não bộ,
giảm sức đề kháng của cơ thể với các bệnh truyền nhiễm, có
các rối loạn về tiểu tiện do giảm trương lực của bàng quang.
Nhiều phụ nữ có biểu hiện của tiền mãn kinh cùng với các
biến đổi về tâm sinh lý.
Bước vào tuổi 50, suy giảm mạnh hưng phấn tình dục,
một số người thì mất hẳn. Chức năng phổi suy giảm do giảm
tính đàn hồi của các cơ hô hấp, giảm sô" lượng phế nang hoạt
động...
12

Đến tuổi 60, suy giảm mạnh chức năng của hệ thống thần
kinh, tâm trạng không ổn định, hay lo âu... Còn đến tuổi 70 đã
xuất hiện nhiều bệnh, bệnh này kế tiếp bệnh kia!
Tất cả đều có thể thay đổi
Tuy nhiên, khi đọc những điều ưên chúng ta đừng quá lo
lắng và bi quan vì đó chỉ là một kịch bản chuẩn. Bắt đầu từ
những năm 60 của thế kỷ XX, tuổi thọ của con người đã liên
tục tăng, một trong các nguyên nhân chính là do sự phát ưiển
của y học.
Ngày nay, các nhà khoa học khẳng định rằng, con người có
thể sông đến 130-150 tuổi. Thế điều gì đang cản trở sự ữường
thọ của con người? Đó chính là những thay đổi ữong cơ thể,
các bệnh theo tuổi tác: các bệnh tim mạch, ung thư, đái tháo

Cần chế độ ăn uống khoa học và kiểm soát cân nặng.

13

đường, loãng xương, thoái hóa khớp, đục thủy tinh thể, suy
giảm trí tuệ và một số bệnh khác. Thật đáng tiếc! Không phải
ai cũng biết rằng, hầu như tất cả các bệnh này đều có thể
phòng ngừa dược, thậm chí cả một sô" bệnh ung thư (ung thư
vòm họng, ung thư dạ dày, ung thư vú, tuyến giáp ữạng, phần
phụ...) chỉ bằng sự thay đổi cách nghĩ, thay đổi lối sống, sự
hiểu biết về khoa học sức khỏe và quan trọng là phải bắt đầu
hành động khi còn rất trẻ.
Để đạt đưỢc điều đó, mỗi người phải có trách nhiệm với
chính sức khỏe của mình, tự xây dựng cho bản thân những
hành vi sức khỏe nhằm giảm nguy cơ mắc các bệnh và nguy cơ
bị tai nạn, đạt được một sức khỏe thể lực tốt nhâ"t, tối đa hóa
sức khỏe tinh thần, sức khỏe về mặt xã hội và sức khỏe ữí tuệ.
Hoạt động vận động, các bài tập thể lực, thói quen vệ sinh
và một cuộc sống lành mạnh là một phương tiện hữu hiệu để
củng cố sức khỏe, thúc đẩy phát ừiển hài hòa cơ thể và phòng
chông bệnh tật.
Trạng thái sức khỏe được xác định chủ yếu bằng chức năng
của hệ thôíng tim mạch và hô hấp, muốn gia tăng chức nàng
của các hệ thông này thì chỉ có biện pháp duy nhất là tập
các bài tập có chu kỳ rèn sức bền chung của cơ thể như: đi bộ
nhanh, chạy cự ly dài, bơi hay đạp xe đạp..., những bài tập
không có chu kỳ rèn sức bền lực chỉ có tác dụng bổ trỢ. Các
nhà nghiên cứu đã đưa ra những kết luận khoa học về mối
liên quan giữa hoạt động thể lực và sức khỏe. Hoạt động thể
lực mang lại hiệu quả trực tiếp cho sức khỏe. Tập luyện thể
14

dục thể thao giúp duy trì và phát triển thể lực, phòng chống
các loại bệnh khác nhau, đặc biệt là các bệnh như: táng huyết
áp, tai biến mạch máu não, bệnh mạch vành, đái tháo đường,
thoái hóa xương khớp... Những loại bệnh này đòi hỏi chữa
trị lâu dài, hiệu quả chữa trị lại thấp, bởi vậy công tác phòng
bệnh đóng vai trò quan trọng nhất.
Tuy nhiên, nếu chỉ có sự tập luyện thì không thể bảo đảm
một sức khỏe tô"t, ngoài việc tập luyện thường xuyên, mỗi
người cần phải có một chế độ ăn uống hợp lý: Đủ calorie, đủ
chất và có tỷ lệ cân đối giữa các chất và hỢp vệ sinh; hạn chế
tôì đa uôíng rượu bia, bỏ hút thuố'c; biết cách điều hòa cuộc
sống, tạo dựng các mối quan hệ tốt đẹp trong gia đình và xã
hội, tạo cho bản thân một cuộc sông thanh thản và vui vẻ;
tạo dựng một môi trường sống trong lành, hạn chế tối đa ảnh
hưởng của các yếu tố gầy ô nhiễm môi trường lên cơ thể.
Sức khỏe thể lực, chế độ ăn uống khoa học và kiểm soát
cân nặng, kiểm soát stress thích dáng và thói quen sống lành
mạnh, tất cả là bộ phận cấu thành của lôi sống khỏe mạnh là cơ sở phát huy hiệu quả của các công nghệ y học, các loại
thực phẩm chức năng có định hướng trẻ hóa cơ thể.
Quan tâm đến sức khỏe không bao giờ là muộn, tuy
nhiên chúng ta phải nhớ rằng sức khỏe cần dược quan tâm
càng sớm thì càng được bảo đảm chắc chắn hơn. Chăm lo
cho sức khỏe của mình từ thời còn trẻ sẽ bảo đảm cho một
tuổi già khỏe mạnh, trường thọ và trẻ trung.

15

KHI NÀO TA BIẾT MÌNH ĐÃ GIÀ?
Chúng ta ai củng phái trài qua quá trình "sinh, lão, bệnh, tử".
Nhưng câu hỏi đặt ra là: Dấu hiệu củ a sự lão hóa đến với ta
khi nào, biểu hiện ra sao, có thể làm chậm quá trình lão hóa
được không? Ekăy vân là sự bỡn khoán củ a nhiều người.

Cùng với năm tháng, cơ thể mỗi người lớn lên, trưởng
thành rồi già nua. Đó là quy luật của tự nhiên. Nhưng khi
phải đôi mặt với những dấu hiệu của tuổi già thì chúng ta vẫn
không khỏi bàng hoàng lo lắng và mong muô"n có một phép
mầu nào đó giúp ta kéo dài tuổi xuân. Có lẽ tùy mỗi người mà
dấu hiệu tuổi già đến sớm hay muộn, nhanh hay chậm khác
nhau. Khi nào ta biết mình đã về già? Đó là khi xuất hiện một
hay nhiều biểu hiện sau đây:
- Rụng tóc: Bình thường mỗi người có khoảng 100.000 sỢi
tóc và mỗi ngày có khoảng 100 sỢi rụng đi. Như vậy rụng tóc
là một hiện tượng sinh lý bình thường xảy ra với mọi người
ngay từ lúc trẻ tuổi. Điểm khác biệt là ở người cao tuổi tóc rụng
nhiều hơn. Do khi về già, các tuyến nhờn kém hoạt động, tóc
bị khô, giòn, dễ rụng. Nếu da đầu bị viêm, hay do ảnh hưởng

16

của các loại thuô'c chữa bệnh, hóa trị, xạ trị thì tóc rụng càng
nhiều. Cùng với tóc, lông nách và lông mu cũng rụng khá
nhiều. Ngược lại, những phụ nữ dùng nội tiết tô' nam để
chữa bệnh thì lông, tóc lại mọc ra ở mặt và thân thể, nhưng
khi ngưng thuô^c thì lông tóc loại này cũng ngưng mọc.
- Bạc tóc: Tóc bạc hay tóc hoa râm là dấu hiệu khá sớm
của tuổi về già. Thường tóc bạc bắt đầu từ hai bên thái dương
rồi lan lên đỉnh đầu. Thời gian đầu, tóc bạc ít, trắng đen lẫn
lộn dạng muôi tiêu, dần dần tóc trắng nhiều hơn tóc đen, khi
đó muôi nhiều hơn tiêu. Tóc đen biến đổi thành tóc trắng là
vì loại tế bào sinh hắc tố melanin giảm đi, tóc hở nên không
có màu, bị bạc trắng. Vì sao loại tế bào này giảm đi khoa học
chưa biết rõ và cũng chưa tìm ra cách ngăn chặn được sự giảm
này. Nhiều công trình nghiên cứu cho thấy tóc bạc có tính
chất di truyền. Giáo sư Kyonggexm Yoon và các cộng sự tại
Đại học Y khoa Jefferson, Pennsylvania, Mỹ, đã thành công
nhờ điều chỉnh gen di truyền mà chuyển đổi tóc từ trắng
sang đen của chuột mắc bệnh bạch tạng. Các nghiên củu
khác thì cho rằng tóc bạc do: bị thiếu vìtamin nhóm B, dinh
dưỡng kém, do căng thẳng thần kinh, do buồn phiền trường
diễn, do môi trường sống bị ô nhiễm hóa châ't độc hại...
Thông kê cho thấy: Chỉ có khoảng 65% người cao tuổi bị bạc
tóc, 35% còn lại tóc không bạc hay chỉ bạc khi tuổi cao; song
lại có nhiều người mới 25-30 tuổi tóc dã bạc.
- Những thay đổi của da: Da có chức năng bảo vệ cơ thể
chôíng vi khuẩn, cát bụi, điều nhiệt... Người cao tuổi da bị

17

nhăn nheo, khô cằn, mềm xệ và xuất hiện các vết đồi mồi,
tàn nhang... ở người cao tuổi do lớp biểu bì bị thoái hóa nhiều
hơn là tái tạo, làm cho biểu bì mỏng manh, suy giảm các tế
bào màu, thay đổi chất elastin và collagen, tuyến mồ hôi và
tuyến nhờn xơ teo hoạt động kém hẳn. Sự thay đổi dẫn đến
hậu quả là:
+ Nhăn da: Do chất collagen giảm, chất elastin tăng, tính
đàn hồi của da kém hẳn. Nếu kẹp lớp da giữa hai ngón tay
rồi thả ra, ở người trẻ sau một hai giây da đã đàn hồi trở lại,
nhưng ở người già thì phải mất vài chục giây da mới đàn hồi.
+ Khô đa: Do tuyến mồ hôi, tuyến nhờn teo, khô giảm hoạt
động nên sự bài tiết mồ hôi ở người cao tuổi giảm, làm cho da
bị khô, ngứa, nhất là về mùa khô hanh.
+ Giảm khả nởng điều hòa thân nhiệt: ở người cao tuổi, lớp
mỡ dưới da mất đi nên khả năng giữ nhiệt cho cơ thể bị suy
giảm. Do sô" lượng những mạch máu nhỏ dưới da của người

ví sợi

sợi coìlagen

Cấu tạo collagen

18

phân tử
collagen

cao tuổi ít hơn so với lúc ữẻ, cho nên người cao tuổi chịu rét
kém, dễ bị lạnh cống. Cảm giác của da cũng giảm do thần kinh
ngoài da kém nhạy cảm so với trước đây, vì thế người cao tuổi
dễ bị bỏng khi tiếp xúc gần với nước sôi hoặc với lửa.
+ Vết thương lâu lành: Do sô' lượng mạch máu đến mặt da
giảm sút, sự nuôi dưỡng da cũng kém so với trước đây nên các
vết thương ngoài da ở người cao tuổi rất lâu lành. Thậm chí
vết thương ở các vùng da bị tỳ đè như vùng bả vai, thắt lưng
khi nằm ngửa có thể bị loét sâu rộng vì thiếu dinh dưỡng nên
rất dễ nhiễm khuẩn và khó lành.
- Giảm chiều cao: Khi về già, chiều cao bị giảm đi trung
bình khoảng 2cm ở đàn ông và l,5cm ở đàn bà. Nguyên nhân
chính gây giảm chiều cao là bệnh loãng xương (osteoporosis);
là do lún xẹp đốt sống; do sự giảm lượng nước trong cơ thể,
các bắp thịt yếu, trương lực cơ kém gây nên.
- Giảm trọng lượng: Nhiều nghiên cứu cho thấy trọng lượng
cơ thể tăng lên ở tuổi trimg niên rồi giảm dần khi cao tuổi, v ề
mặt tổ chức học, tế bào mỡ tăng lên thay thế vào chỗ những
tế bào cơ bị xơ teo do người cao tuổi ít lao động và ít vận động.
Lượng nước chiếm khoảng 55- 60% trọng lượng cơ thể khi trẻ
và giảm xuô'ng còn 46-51% khi cao tuổi do sô' lượng tê'bào
chứa nhiều nước mất hoặc teo đi.
- Những thay đổi khác: ở xương đầu các khớp nối của xương
dính liền lại, xương sọ dày lên; vòng ngực tăng lên, sống mũi
và dái tai dài hơn ưước; móng tay, móng chân mọc chậm, đổi

19

màu và có những lằn gỢn gồ ghề; nói chậm hơn; hay quên;
nhàn trán, rạn chân chim ở đuôi mắt, mí mắt xệ, quầng mắt
đen; cơ mặt teo, xương mặt nhô; vành tai to chảy xuống...
Chúng ta có thể làm chậm quá ừình lão hóa bằng cách thực
hiện: Ản uống hỢp lý, điều độ, đủ chất, tránh lạm dụng những
chất có hại cho sức khỏe; có chế độ luyện tập đều đặn cho
khí huyết lưu thông, gân cô't thư giãn; có tinh thần lạc quan,
tâm hồn thanh thản...

20

c ó THỂ LÀM CHẬM LẠI

QUÁ TRÌNH LẢO HÓA?
Trong cu ộ c sống, không ai có thể tránh được già di.
Tuy nhiên, chúng tơ có thể làm chậm lợi
quá trình đó nếu biết cách.

Chê độ ăn uống hỢp lý
- Mỗi tuần ăn ít nhất 2 bữa cá: Theo các nhà khoa học đã
nghiên cứu và rút ra kết luận rằng cá là loại thực phẩm tô"t
nhất để có thể làm chậm quá trình lão hóa của cơ thể, đặc
biệt là cá biển, vì trong chúng có chứa hàm lượng protein cao
từ 25 đến 30%. Mỡ cá cũng có tác dụng tót, làm giảm lượng
mỡ trong máu, giúp liỉu chuyển máu dễ dàng.
- Uống nước hoa quả mỗi ngày: Như chúng ta đã biết, tuổi
càng cao thì các cấu trúc trong cơ thể càng lỏng lẻo và đây
là nguyên nhân quan trọng làm cho tô"c độ lão hóa diễn ra
nhanh. Thế nên, chúng ta cần phải uống nhiều nước hoa quả,
vì chúng có chứa hàm lượng vitamin c cao, bảo vệ tô"t cơ thể,

21

tạo thêm các chất dính kết, gắn chặt các cấu ữúc tếbào, đồng
thời có tác dụng giải khát.
- Hạn chế àn mặn: Những thức ăn chứa nhiều muối như
trứng vịt muôi không nên ăn nhiều. Hàm lượng muô'i quá
nhiều sẽ gây ưở ngại cho quá trình truyền dẫn của các dây
thần kinh, giảm trí nhớ, suy nhược cơ thể.
Tập luyện hàng ngày
Mỗi ngày, chúng ta nên kiên ưì tập một môn thể thao nào
đó phù hỢp với sức lực của mình và thời gian cho phép, có
thể là đi bộ, chạy, nhảy, chơi cầu lông... Trong lúc tập luyện,
cơ thể sẽ ra nhiều mồ hôi, theo đó, các chất độc hại cũng
được bài tiết ra ngoài.
Gạt bỏ áp lực từ cuộc sếng, dón nhận tặng phẩm
thiên nhiên
Chúng ta hãy tạm thời gạt bỏ những công việc hàng ngày
sang một bên, thu xếp thời gian cùng người thân đi du lịch,
tận hưởng giây phút thư giãn, hít thở không khí trong lành.
Tìm cách gạt bỏ bớt những áp lực từ công việc, xã hội, đó
là mấu chốt giúp bạn lấy lại cân bằng tâm lý. Bởi lẽ, tâm lý
thoải mái thì mọi hoạt động khác cũng đạt hiệu quả hơn.

22

NGƯỜI CAO TUỐI THƯỜNG
M ẮC NHỮNG BỆNH GÌ?
Khi bước sang tuổi ngoài 50, nhiều chức nâng của cơ thể bị
suy giỏm. Sự suy giám chức nớng ở mỗi người không giống
nhau. Nhưng có một điều giống nhau ở người cao tuổi là tuổi
càng cao thì càng dể m ác bệnh tật Bâì vì trong võ số c á c
chức nỡng sinh tý của người cao tuổi bị suy giảm thì chức nởng
đề kháng của cơ thể củng bị suy giám, c á c loợi bệnh tật cũng
theo đó mà phát sinh, lúc đáu bệnh còn nhẹ, thoáng qua,
dồn dán bệnh trỏ thành mãn tính, kéo dài, khó chữa.

Người cao tuổi (NCT) dễ mắc bệnh gì?
Bệnh về tim mạch: Trong số các bệnh về tim mạch ở NCT
thì bệnh xơ vữa động mạch, thiểu năng mạch vành, tăng huyết
áp chiếm một vị trí đáng kể. Trong một số trường hỢp, các
loại bệnh này thường thấy ở những người nghiện bia, rưỢu;
nó chiếm tỷ lệ cao hơn những người không nghiện bia, rượu.
Bệnh về hệ hô hấp: Bệnh viêm họng, viêm phế quản mãn
tính, giãn phế quản, âm phế mân tính, hen phế quản, bệnh

23

phổi tắc nghẽn mãn tính là những bệnh gặp khá nhiều ở NCT,
nhất là ở những người có tiền sử hoặc đang hút thuốc lá, thuốc
lào. Đặc điểm bệnh về đường hô hấp lại thường hay xảy ra
vào mùa lạnh, thay đổi thời tiết, lúc giữa đêm gần sáng do đó
rất dễ làm cho NCT mất ngủ kéo dài.
Bệnh về đường tiêu hóa: Người cao tuổi rất dễ mắc bệnh
rối loạn tiêu hóa như viêm loét miệng, ăn không tiêu, đầy hơi,
trướng bụng, táo bón hoặc đi lỏng. NCT cũng có thể mắc bệnh
viêm loét dạ dày tá tràng, ữào ngưỢc thực quản hoặc viêm đại
tràng mãn tính. Các loại bệnh dạng này thường làm cho người
cao tuổi rất khó chịu, gây lo lắng, ăn không ngon, ngủ không
đủ giấc hoặc kém ngủ, mâ't ngủ kéo dài. Mất ngủ lại làm cho
nhiều bệnh tật phát sinh.
Bệnh về hệ tiết niệu - sinh dục: Người cao tuổi cũng rất dễ
mắc các bệnh về hệ tiết niệu - sinh dục, đặc biệt là u xơ hoặc
ung thư tiền liệt tuyến. Những bệnh về sinh dục - tiết niệu
thường có hiện tưỢng đi tiểu nhiều lần, đái dắt, đái són nhất
là vào ban đêm, gây nhiều phiền toái cho NCT.
Bệnh về hệ xương khớp: Đau xương, khớp, thoái hóa khớp
nhâ't là đốt sông thắt lưng, khớp gô"i làm cho người bệnh lo
lắng, buồn chán nhất là khi thay đổi thời tiết. Thoái hóa khớp
gối gây biến chứng cứng khớp, gây đau khớp gối và vận động
khó khăn mỗi buổi sáng lúc bắt đầu ngủ dậy. Triệu chứng đau
nhức các khớp xương là loại tương đôi phổ biến ở NCT, đặc
biệt là về đêm gây khó chịu ảnh hưởng đến sức khỏe và gây
mất ngủ hoặc ngủ không sầu, không ngon giấc.

24

Bệnh về hệ thần kinh trung ương: Hầu hết NCT do hệ thần
kinh trimg ương bị lão hóa dần dần nên làm cho trí nhớ kém,
hay quên, cá biệt mắc một sô'bệnh như Parkinson hoặc bệnh
Alzheimer.
Rối loạn các chỉ số về mỡ máu (cholesterol, triglyceride),
rô'i loạn về chức năng gan, đái tháo đường cũng là một trong
sô' biểu hiện dễ bắt gặp ở người cao tuổi. Đi kèm các rối loạn
một sô' chỉ sô' này thường gặp ở người có tăng huyết áp, viêm
gan, nghiện rượu... Tuy nhiên, bệnh đái tháo đường không
chỉ gặp ở NCT mà còn gặp ở tuổi trẻ nhưng với NCT thường
ít được phát hiện, khi phát hiện thì đã muộn, đôi khi đã có
biến chứng.
Ngoài ra, người ta còn thấy NCT thường thiếu một lượng
nước cần thiết do thói quen ăn, uô'ng ít nước hoặc ăn nhiều
chất đạm như cá, trứng, thịt gà, thịt lợn, thịt bò, thịt chó... làm
xuất hiện một sô' bệnh về đường tiêu hóa hoặc làm da khô,
nứt nẻ khó chịu...
Phòng bệnh cho N CT bằng cách nào?
Nên đi khám bệnh định kỳ, nhâ't là mỗi khi nghi bản
thân mình có bệnh. Khám bệnh, thầy thuô'c sẽ phát hiện ra
bệnh và sẽ có những lời khuyên, tư vân hữu ích và có biện
pháp điều trị thích hỢp. Nên tập thể dục đều đặn như tập
hít thô trưđc và sau khi ngủ dậy, tập vận động tay chân,
xoa, bóp các cơ bắp. Có thể tập nhẹ nhàng trong nhà, hoặc
có điều kiện thuận lợi như gần công viên, câu lạc bộ thì NCT

25

nên đến những nơi này để vừa tập vừa có cơ hội gặp gỡ bạn
bè ừao đổi, tâm sự để giải tỏa một sô" bức xúc và có thể học
tập kinh nghiệm lẫn nhau trong việc gìn giữ, bảo vệ sức khỏe.
Đối với NCT, uống đủ lượng nước cần thiết rất quan ữọng vì
vậy nên uống nước đều đặn đầy đủ vào buổi sáng và chiều.
Buổi tối trước khi đi ngủ không nên uống nhiều nước để không
phải đái đêm làm ảnh hưởng đến giấc ngủ.
Ngoài bệnh tật, niềm vui tuổi già với NCT là liều thuốc tinh
thần, do vậy con cháu nên gần gũi, động viên, chăm sóc ông
bà, bố mẹ những lúc ô"m đau; điều này cũng góp phần đáng
kể làm cho NCT ít bệnh tật và cảm thấy sống vẫn còn có ích.

26

xơ VỮA ĐỘNG MẠCH

ở NGƯỜI CAO TUỔI
Bệnh xơ vữa dộng mạch (atherosclerosis) là bệnh do động
mạch bị xơ cứng và nhỏ hẹp hơn bình thường, bệnh có thể xảy
ra ở bất kỳ vùng nào trong cơ thể và là nguyên nhân chính
gây đột quỵ (rô"i loạn tuần hoàn não), cơn đau tim và thiểu
năng tuần hoàn ở cẳng chân. Bệnh này gặp nhiều hơn ở các
nước phát triển như ở châu Âu, Mỹ, còn ở các nước đang phát
triển như châu Á, châu Phi ít gặp hơn. Bệnh cũng thường
gặp ở người cao tuổi. Qua nghiên cứu thấy rằng chất nội tiết
tô' sinh dục của phụ nữ
như oestrogen cũng có tác
dụng giúp hạn chế được
bệnh. Vì vậy tỷ lệ bệnh
này ở phụ nữ trước tuổi
mân kinh thấp hơn ở nam
giới (theo tư liệu của Mỹ).
Phụ nữ tuổi từ 60 trở lên
bị bệnh này cũng nhiều
ngang bằng với nam giới.
Tuy vậy, những phụ nữ có
Xơ vữa động mạch
27

sử dụng nội tiết tô' oestrogen trong điều trị một số bệnh khác
có tác dụng bảo vệ, phòng chô'ng bệnh này tốt hơn (theo một
số tài liệu của Mỹ).
Nguyên nhân gây bệnh
Tai biến phát triển từ bệnh xơ vữa động mạch qua nghiên
cứu cho thây có liên quan với tỷ lệ cholesterol trong máu của
cơ thể, mà chất này thực tế phụ thuộc vào chế độ ăn uồng và
cả một sô' yếu tô' về “gen”.
Tỷ lệ cholesterol liên quan tới chê' độ ăn uống nên bệnh xơ
vữa động mạch thường gặp ở người dán các nước Tây Âu vì
ở đầy người ta có chê' độ ăn uô'ng với tỷ lệ châ't béo cao hơn.
Một vài bệnh khác như bệnh đái tháo đường cũng liên quan
chặt chẽ với tỷ lệ chất cholesterol cao trong chê' độ ăn. Một
vài bệnh có tính chất di truyền cũng có tỷ lệ chất mỡ cao trong
máu (bệnh chất mỡ cao di truyền).
Ngoài yếu tô' tỷ lệ cholesterol trong máu còn có một sô' yếu
tô' khác gây bệnh như: hút thuốc lá, không vận động thể dục
đều đặn, tăng huyết áp và tình trạng thừa cần béo phì.
Các chất mỡ trong máu tích tụ dần ở lớp trong của thành
động mạch và do chất mỡ làm cho thành động mạch dày hơn,
kết quả là các động mạch bị hẹp dần lại và lưu thông máu bị
cản trở.

28

Bệnh xơ vữa động mạch có những triệu chứng gì?
ở giai đoạn sớm của bệnh thường không thấy có triệu
chứng rõ. Dần dần về sau, các triệu chứng được phát sinh
rõ hơn do lưu lượng máu cung cấp cho các tạng trong cơ thể
bị giảm dần vì động mạch bị hẹp lại gây tắc dần dòng máu.
Nếu động mạch vành cimg cấp máu cho cơ tim bắt đầu bị tắc
nghẽn thì sẽ xuất hiện những triệu chứng như đau tức ngực.
Nếu động mạch vành bị tắc nghẽn hoàn toàn thì sẽ xảy ra cơn
đau tim đột ngột gây tử vong. Nhiều cơn đột quỵ ở người già
thường do động mạch cung cấp máu cho não bị xơ vữa và bị
hẹp. Trường hỢp động mạch ở cẳng chân bị xơ vữa thường có
ưiệu chứng đầu tiên là cơn đau cơ kiểu “chuột rút” do máu
không được cung cấp đầy đủ ở cẳng chân.
Nếu bệnh xơ vữa động mạch kết hỢp với bệnh rối loạn chất
mỡ bẩm sinh di truyền thì chất mỡ có thể tích tụ ứ đọng lên
các gân cơ tạo nên những cục dưới da rứiìn thấy rất rõ.
Chẩn đoán bệnh như thế nào?
ở giai đoạn sớm thì bệnh chưa có triệu chứng rõ nhvttig lại
cần phải chẩn đoán sớm để chữa trị có hiệu quả. Do đó người
ta phải xét nghiệm máu để phát hiện tỷ lệ cholesterol trong
máu cao, cũng cần phát hiện bệnh tăng huyết áp và bệnh đái
tháo đường. Vì đây đều là những yếu tố gây bệnh. Do đó ở các
nước Âu, Mỹ, để chủ động phát hiện sớm bệnh này, người ta
cho xét nghiệm máu, đo tỷ lệ cholesterol máu ít nhất 5 năm
một lần sau tuổi 20 (theo tài liệu của Mỹ).

29

Nếu bệnh đã phát triển thì người ta thường cho làm những
thử nghiệm về máu để có thể vừa phát hiện được cả tổn
thương của động mạch và cả tổn thương của các nội tạng được
cung cấp máu. Như vậy cả nguyên nhân và hậu quả đều đưỢc
kiểm tra.
ở bệnh viện có điều kiện, người ta làm những kỹ thuật
hình ảnh cao như:
- Siêu âm Doppler (Doppler ultrasound scanning).
- Làm điện tâm đồ (ECG).
- Chụp động mạch vành.
Các kỹ thuật này giúp chẩn đoán và đánh giá chức năng
động mạch tim, tình hạng dòng máu tuần hoàn.
Điều trị bệnh theo các phương pháp hiện đại
Phương pháp điều trị tốt nhất hiện nay là phòng bệnh xơ
vữa động mạch, làm giảm bớt tôTc độ phát triển của bệnh.
Các biện pháp phòng bệnh mới nhâ't vẫn là chế độ ăn ít
mỡ; không hút thuô'c lá; luyện tập thể dục đều đặn, nghiêm
túc hằng ngày; quan tâm duy trì cân nặng cho phù hỢp với
chiều cao của cơ thể.
Đó là những biện pháp tốt nhất để làm giảm sự phát triển
của bệnh xơ vữa động mạch. Trường hỢp sức khỏe vẫn tô't
nhưng khám thấy tỷ lệ cholesterol ừong máu cao thì vẫn phải
ăn theo chế độ ít chất mỡ.

30

Đồng thời có thể dùng thuôc hạ cholesterol theo đơn của
bác sĩ điều trị.
Đối với người đã bị một cơn đau tim, qua nghiên cứu người
ta thấy rằng làm thấp tỷ lệ cholesterol trong máu vẫn có lợi
kể cả tỷ lệ cholesterol vẫn trong giới hạn ứung bình ở người
khỏe mạnh.
Qua nghiên cứu thấy rằng người ta có thể sử dụng thuốc
aspirin để làm giảm các tai biến đông máu ở lớp trong của
động mạch bị hư tổn.
Trường hỢp có thể bị biến chứng nặng thì người ta khuyên
nên điều trị ngoại khoa như tạo hình mạch máu, tạo hình động
mạch vành (coronany angioplasty).
Luôn nhớ rằng, một chế độ ăn uô"ng và một lối sông lành
mạnh có khả năng làm giảm sự phát triển của bệnh này ở
nhiều người.

31

NGƯỜI CAO TUỔI CẦN
PHÒNG TRÁNH "ĐỈNH HUYẾT ÁP
LÚC SÁNG SỚM"
Mổi khi hừng đông khởi đầu một ngày mới thì cũng
là lúc người ca o tuổi (có hoặc không có bệnh tăng
huyết áp) bước vào "vùng nguy hiểm''.

Sự tăng vọt huyết áp sau khi thức dậy dẫn đến tình trạng
“Đỉnh huyết áp lúc sáng sớm”, làm tăng 70% nguy cơ bị các
biến chứng trầm trọng như tai biến mạch máu não, nhồi máu
cơ tim.
• Tai biến mạch máu não đang gia tăng tại một số nước
châu Á
Tai biến mạch máu não (TBMMN) là tình trạng bệnh lý
nặng, thường gặp ở người cao tuổi. Bệnh có tỷ lệ tử vong đứng
hàng đầu ừong các bệnh về não, đứng hàng thứ hai trong các
bệnh tim mạch; hoặc nếu còn sống sót, thường gây tàn phế,
là gánh nặng cho gia dinh và xã hội.
32

Theo số liệu thống kê, TBMMN ở nhiều nước châu Á đang
có chiều hướng gia tăng, nhất là ở Trung Quốc, Nhật Bản và
Đài Loan. Do vậy, việc dự phòng TBMMN lần đầu cũng như
tái diễn là một mục tiêu trị liệu quan ữọng ở tất cả các quốc
gia, ữong đó việc không chế bệnh tăng huyết áp là yêu cầu
cấp thiết hàng đầu. Vì tăng huyết áp là yếu tô' nguy cơ lớn, là
nguyên nhân chính gây TBMMN nên việc kiểm soát tô't mức
huyết áp là một thách thức không dễ dàng đối với công tác
y tế.
• Sự biến thiên của mức huyết áp 24 giờ
Huyết áp là một đại lượng thay đổi và luôn luôn tuân theo
quy luật đặc trưng riêng của nó: Huyết áp hạ khi ngủ và tăng
nhanh vào lúc thức dậy. ở người bình thường, đỉnh huyết
áp tâm thu hoặc tâm trương thường cao hơn đỉnh khi ngủ là
20mmHg và cao hơn đỉnh buổi chiều là lOmmHg. Trên nền
biến thiên hàng ngày này, huyết áp còn chịu ảnh hưởng, có
khi rất mạnh của hoạt động thể chất và những xúc cảm. Hơn
nữa, ngoài sự biến thiên hàng ngày, còn có sự biến thiên hàng
tuần (với mức huyết áp cao vào những ngày làm việc) và biến
thiên theo mùa (với mức huyết áp cao vào mùa lạnh). Những
thay đổi huyết áp này càng tăng nặng ở người bị tăng huyết áp.
• Với bệnh nhân tăng huyết áp, buổi sáng sớm là thời
điểm nguy hiểm nhất
Theo một nghiên cứu mới thực hiện vào năm 2003 trên
một sô' người dân châu Á, cho thấy người cao tuổi có mứ...