Cách đây mười tám năm, tôi đã quyết lòng ra đi tìm hạnh phúc chân
thật. Dù thời điểm ấy, ý niệm về hạnh phúc chân thật trong tôi còn
rất mơ hồ, nhưng tôi vẫn tin rằng nó có thật và luôn hiện hữu trong
thực tại. Đến mười năm sau tôi mới tìm thấy được con đường. Rồi
mãi đến bây giờ tôi mới tự tin đặt bút xuống ghi lại những gì mình
đã khám phá và trải nghiệm để chia sẻ với mọi người.
- Minh Niệm

LỜI NÓI ĐẦU CỦA LẦN TÁI BẢN
CÓ CHỈNH LÝ
Để sống trong hạnh phúc và thương yêu
"Mỗi lần đọc, chắc chắn sẽ có một nhận thức mới" - tác giả của
Hiểu Về Trái Tim đã từng nói như thế. Và sự thật đúng là như vậy.
Nhận thức mới này một phần do chúng ta đã mở lòng ra và tạm
buông những nhận thức cũ mà chúng ta đã từng bám chặt để xây
dựng nên hiểu biết của mình. Một phần do mỗi lần đọc chúng ta
mang một tâm trạng khác nhau, tâm càng bình yên thì sự thấu hiểu
và độ thấm sẽ càng sâu. Một phần do trong tác phẩm có những từ ngữ
hay ý tưởng buộc chúng ta phải suy ngẫm rất nhiều mới lãnh hội hết
được. Và một điều quan trọng nữa là có nhiều vấn đề chúng ta nghĩ
mình đã hiểu rồi nhưng khi đọc lại vẫn thấy nó mới mẻ, hồ như chưa
từng biết nó bao giờ. Đó là vì chúng ta chỉ mới biết qua mà chưa ứng
dụng để biến nó thành kinh nghiệm thân quen của mình, hoặc chúng
ta vẫn chưa nghiền ngẫm kỹ về nó, hoặc chí ít là chúng ta vẫn chưa
khắc sâu những điều tâm đắc ấy trong lòng. Vì vậy, đọc nhiều lần một
tác phẩm, nhất là những tác phẩm tâm lý sâu sắc như Hiểu Về Trái
Tim, là một điều hết sức cần thiết.
Trong đợt tái bản này, chúng ta sẽ đón nhận Hiểu Về Trái Tim với
những cảm nhận mới mẻ hơn nữa. Vẫn là tác phẩm được đông đảo
bạn đọc yêu thích và "gối đầu giường", nhưng nó lại được chính tác
giả làm mới lại bằng sự chăm chút tỉ mỉ từng câu từng ý, khiến cho
tác phẩm vốn đã dễ đi vào lòng người lại càng dễ đi vào lòng người

hơn. Tác giả đã kiên nhẫn viết lại khá nhiều đoạn văn, thậm chí nhiều
bài để đơn giản hóa ý tưởng và để chia sẻ thêm nữa những kinh
nghiệm tiếp cận và chuyển hóa phiền não. So với bản in đầu tiên,
riêng tôi thích bản hiệu đính súc tích này hơn. Và nếu so bản in đầu
tiên với bản nguyên thủy được lưu truyền nhiều năm trước thì bản in
đầu tiên lại đầy đủ và hay hơn. Điều đó cho chúng ta thấy sự tận tâm
của tác giả, luôn muốn cống hiến những điều tốt đẹp và hoàn hảo
nhất đến mọi người. Vì như chúng ta đã biết, diễn đạt những cung
bậc cảm xúc là một việc không đơn giản chút nào.
Tác phẩm Hiểu Về Trái Tim ngày càng hay hơn. Tinh thần của
quyển sách đã thực sự đi vào tâm hồn và có khả năng chuyển hóa đời
sống của những ai đã từng tiếp xúc với nó, đúng như câu phụ đề
trong bản hiệu đính lần này: "Hiểu Về Trái Tim - Nghệ thuật sống
hạnh phúc". Ước mong tinh thần này sẽ tiếp tục soi sáng và nâng đỡ
những tâm hồn còn khổ đau hay lạc hướng vì chưa tìm thấy con
đường đi đúng đắn trong cuộc đời. Điều này còn tùy thuộc vào cách
chúng ta cảm nhận, ứng dụng và chia sẻ "cuốn cẩm nang sống" này.
Chúc các bạn hiểu về trái tim để thực sự sống trong hạnh phúc và
thương yêu.
Giám đốc First News - Trí Việt
Nguyễn Văn Phước

Lời Giới Thiệu
Giáo sư Tiến sĩ Trần Văn Khê
Trong cả cuộc đời nghiên cứu của tôi, động cơ thúc đẩy công việc
làm không phải là danh hay lợi, mà là tình người, tình thương dân
tộc và đất nước. Khi đánh giá một người nghệ sĩ, tôi không đặt trọng
tâm vào tài sắc vẹn toàn, mà vào tài đức vẹn toàn, luôn luôn tôi chú
trọng vào cái tâm của người nghệ sĩ hơn cái tài của họ, vì "chữ tâm
kia mới bằng ba chữ tài" (Nguyễn Du). Có trái tim để yêu thương,
nhưng lắm lúc cũng vì trái tim mà đau khổ, và đau khổ vì nội tâm thì
không thể dùng những phương thuốc theo Y học.
Đối với tôi chữ tâm quan trọng nhứt trong cuộc đời. Yêu thương
là cho đi trọn vẹn chứ không nhận lãnh về mình. Khi yêu thương thì
tận hưởng tình thương, nhưng không để mình say mê và khổ lụy về
tình thương đó. Trong đời tôi chưa biết ghen, vì khi ghen tức là mình
không tin cậy lòng chung thủy của người mình thương và không tự
tin rằng mình có đủ khả năng để giữ được tình thương của người bạn
đường. Nên khi nhận được quyển sách này, tôi say mê, đọc kỹ, nhận
thấy có những điểm tương đồng trong quan điểm sống. Và tâm đắc
với những trải nghiệm, những khám phá thấu đáo qua từng vấn đề,
khía cạnh phong phú của nội tâm, tâm hồn con người.
Có thể nói đây là một cuốn sách đầu tiên thuộc chủ đề Hạt giống
tâm hồn do một tác giả Việt Nam viết. Tôi thấy đây là cuốn sách có
giá trị, nội dung và ý tưởng phù hợp với người Việt Nam, rất hữu ích,
dễ hiểu và dễ ứng dụng. Cuốn sách sẽ giúp người đọc hiểu được cảm
xúc của tâm hồn, trái tim của chính mình và của người khác - và tận
cùng - là để loại bỏ bớt nỗi buồn, tổn thương và tìm được hạnh phúc
trong cuộc sống.
Để chữa lành những tổn thương và nỗi đau đó, từ trước đến giờ,
không chỉ ở Việt Nam mà trên thế giới đã có rất nhiều nhà tâm lý và
khoa học đã nghiên cứu những phương cách khác nhau để chữa lành
một trái tim đang tan vỡ, một tâm hồn bị tổn thưong. Và cách tốt
nhứt và hữu hiệu nhứt là cần hiểu rõ được trái tim, tâm hồn của
mình, và của người khác, cuốn sách Hiểu Về Trái Tim chính là cuốn

sách giúp bạn đọc làm được điều đó: Hiểu rõ và chữa lành trái tim,
tâm hồn của mình và của những người xung quanh, để mọi người
cùng được sống trong hạnh phúc và yêu thương.
Với cuốn sách này, chúc bạn đọc sẽ luôn hạnh phúc và không bao
giờ phải sống với một trái tim tan vỡ hay một tâm hồn tổn thương.
Thành phố Hồ Chí Minh ngày 2/6/2010

Trần Văn Khê

MỤC LỤC
Lời nói đầu của lần tái bản có chỉnh lý
Lời giới thiệu
Khổ đau
Hạnh phúc
Tình yêu
Tình thương
Tức giận
Chịu đựng
Ghen tuông
Tha thứ
Sòng phẳng
Nâng đỡ
Cô đơn
Hiến tặng
Trao thân
Tạ ơn
Nhàm chán
Kính trọng

Nghi ngờ
Lắng nghe
Phán xét
Ái ngữ
Thành kiến
Làm mới
Che đậy
Thành thật
Nguyên tắc
Tùy duyên
Tuyệt vọng
Niềm tin
Ý chí
Do dự
Thất bại
Thành công
Tham vọng
Biết đủ
Dựa dẫm
Nương tựa
Yếu đuối

Sám hối
Lười biếng
Buông xả
Tưởng tượng
Định tâm
Cảm xúc
Bình yên
Lo lắng
Thảnh thơi
Độc tài
Khiêm cung
Ích kỷ
Trách nhiệm
Lời tác giả

Nếu không có khổ đau
Biết đâu là hạnh phúc
Nhờ mộng mị hôm nào
Ta tìm về tỉnh thức.

Khổ Đau
Dù ta có tài năng đến đâu, dù ta có chuẩn bị kỹ lưỡng đến mức
nào, thì những điều bất như ý vẫn cứ xảy ra theo lẽ tự nhiên của nó.

Chỉ là bất như ý
Người ta vẫn thường nói rằng nghèo là khổ, nghèo khổ, chứ ít ai
nói giàu khổ cả. Thật ra, người nghèo có nỗi khổ của người nghèo mà
người giàu cũng có nỗi khổ của người giàu. Người nghèo vì không
chấp nhận cái nghèo, oán ghét cái nghèo, muốn được giàu nên mới
khổ. Còn người giàu lại sợ bấy nhiêu tài sản chưa đủ làm người khác
nể phục, sợ bị phá sản, sợ bị kẻ xấu lợi dụng hay hãm hại nên mới
khổ. So ra cái khổ của người giàu còn phức tạp và nan giải hơn người
nghèo. Phải chi trong xã hội ai cũng như ai, ai cũng sở hữu tài sản
như nhau thì chắc chắn ý niệm giàu nghèo sẽ không có. Nhưng điều
ấy không bao giờ là thực tế khi con người ngày càng ưa chuộng vật
chất và xem đó là điều kiện căn bản của hạnh phúc. Cho nên, nếu ta
may mắn không bị cuốn theo quan niệm của xã hội mà thoát ra khỏi ý
niệm giàu nghèo, ta thấy sự hưởng thụ vật chất không phải là lý do
lớn nhất để ta có mặt ở trên cõi đời này, thì chắc chắn ta sẽ không còn
than nghèo khổ nữa.

Người ta cũng thường gộp chung cực với khổ, cực khổ. Nhưng
bản thân của sự cực nhọc chưa chắc đã là khổ. Chỉ vì ta kháng cự lại
nó, ta muốn mình không phải vất vả mà vẫn có đầy đủ mọi thứ tiện
nghi như bao người khác nên ta mới khổ. Ta chỉ biết so sánh, đòi hỏi,
chứ không chịu tìm hiểu căn nguyên sâu xa tại sao mình lại cơ cực.
Chắc ta cũng đã từng chứng kiến, có những người chỉ cần người thân
của họ qua khỏi cơn bệnh hiểm nghèo, dù người thân ấy không thể
tiếp tục lao động nữa, thì họ vẫn vui lòng đem hết thân mạng của
mình ra để bảo bọc. Có những người làm công tác cứu hộ, họ biết lao
vào lửa dữ, chui xuống lòng đất, hay đi ngang qua lằn tên mũi đạn sẽ
rất nguy hiểm đến tính mạng. Nhưng vì tình thương mà họ không hề
xem đó là nỗi khổ. Có người lại cho rằng cái cực tâm trí mới thật là
khổ, vì phải suy tính đủ điều mới gánh vác nổi công việc. Nhưng trong
thời buổi kinh tế suy thoái mà còn có công việc để làm, để suy tính, thì
đã là điều hạnh phúc lắm rồi. Cho nên, cực có trở thành khổ hay
không là tùy vào thái độ của mỗi người.
Điều mà ta thường than thở với nhau nhiều nhất đó là đau khổ,
hễ đau là phải khổ, như là một sự thật không thể thay đổi. Thí dụ, ai
đó tát vào mặt ta một cái có thể làm ta rất đau. Nhưng nếu ta biết
mình có lỗi rất lớn với người ấy và sẵn sàng đón nhận, thì cái tát đó
sẽ không làm ta khổ. Đằng này bằng một thái độ khinh miệt, họ đã
"tặng" cái tát để sỉ nhục ta trước mọi người thì ta khổ thật đấy. Làm
ăn bị thất bại khiến tiền bạc mất trắng ai mà chẳng đau xót, vì đó là
mồ hôi nước mắt mà ta đã chắt chiu gầy dựng suốt bao năm trời.
Nhưng từ cái đau ấy đến cái khổ vẫn còn một khoảng cách khá xa,
nếu ta biết rõ nguyên nhân thất bại và chấp nhận sự thất bại ấy như
một bài học kinh nghiệm. Và có lẽ, cái đau thống thiết nhất của nhân
sinh chính là sự chia lìa, nên thường được ví như khúc ruột cắt đứt
làm đôi (đoạn trường thương đau). Nhưng nếu ta ý thức được chuyện
hợp tan là do nhân duyên, biết đâu chia lìa lại là cơ hội để hai bên
cùng nhìn lại mình để tạo ra cái duyên mới tốt đẹp hơn trong tương
lai, thì ta sẽ không còn thấy đó là nỗi thống khổ nữa. Quả thật, đau và
khổ là hai cung bậc cảm xúc rất khác nhau.
Cuộc sống luôn có những điều hợp với ý ta nhưng lại mâu thuẫn
với suy nghĩ của người khác, hoặc thỏa mãn nhu cầu người khác
nhưng lại trái nghịch với sở thích của ta. Ngay với chính bản thân ta
cũng có lúc "sáng nắng chiều mưa" mà chính ta còn không hiểu nổi,
thì làm sao hoàn cảnh có thể làm vừa lòng ta mãi được. Có những
điều trước kia ta ghét cay ghét đắng nhưng bây giờ lại rất yêu thích;

có những thứ trước kia ta hết sức say mê nhưng bây giờ lại không
muốn nhìn tới nữa; có những vấn đề trước kia ta vốn xem thường
nhưng bây giờ lại cảm thấy quá hệ trọng. Giả sử mọi mong muốn của
ta đều thành tựu hết thì thử hỏi ta sẽ trở thành cái gì và cuộc đời này
sẽ ra sao? Vậy mà ta chỉ biết đòi hỏi, chứ không chịu suy xét nó có
thật sự đúng đắn và phù hợp với khả năng của ta và hoàn cảnh hiện
tại hay không. Rõ ràng cái khổ của ta không hẳn là cái khổ của kẻ
khác. Vì thế, hầu hết những nỗi khổ mà ta thường kêu ca chỉ là sự bất
như ý mà thôi.
Vậy thay vì than: "Tôi khổ quá!" thì ta hãy nên nói: "Nó bất như ý
với tôi quá!". Cách gọi này chính xác hơn. Nó sẽ đánh động vào ý
thức, giúp ta nhìn lại thói quen hay cách phản ứng của mình, thay vì
cứ rượt đuổi theo đối tượng khác để đổ lỗi hay trừng phạt. Từ đó, ta
sẽ nhận ra quan niệm "đời là bể khổ" chỉ là do cách nghĩ, hay chỉ là
định kiến mà thôi.

Giá trị của khổ đau
Ta đừng bao giờ quên rằng ta không phải là một cá thể tồn tại biệt
lập. Ta phải luôn chịu sự tương tác của bao nguồn lực xung quanh, từ
bạn bè, gia đình, đến xã hội và cả vũ trụ bao la nữa. Dù ta có tài năng
đến đâu, dù ta có chuẩn bị kỹ lưỡng đến mức nào, thì những điều bất
như ý vẫn cứ xảy ra theo lẽ tự nhiên của nó. Có thành thì phải có bại,
có hợp thì phải có tan. Tại sao ta chỉ muốn thành và hợp, còn bại và
tan để cho ai? Lúc may mắn sao ta không tự hỏi mình có thật xứng
đáng với những thành quả ấy và có nên đón nhận nó hay không. Vậy
mà mỗi khi gặp xui rủi thì ta lại khóc than ầm ĩ, đòi hỏi sự công bằng.
Ta đã hưởng thụ quá nhiều từ những tặng phẩm của vũ trụ rồi thì lâu
lâu bị vũ trụ lấy lại để chia sớt cho kẻ khác, thiết tưởng đó cũng là lẽ
tự nhiên chứ đâu có gì là thua thiệt!
Đối với những mất mát quá lớn thì tất nhiên phải cần có thời gian
ta mới chấp nhận hoàn toàn được, nên việc phản ứng lại cũng là lẽ
thường tình. Nhưng có những điều quá đỗi bình thường, nếu không
nói là quá tầm thường mà ta cũng than khổ thì đó là lỗi của ta. Như
trời mưa cũng khổ, kẹt xe cũng khổ, bị lỗi hẹn cũng khổ, thức ăn
không vừa miệng cũng khổ, chiều cao không như ý cũng khổ, mau già
cũng khổ, không ai hỏi thăm cũng khổ, được nhiều người thương

cũng khổ Những nỗi khổ ấy là do nơi hoàn cảnh hay vì lòng tham
của ta quá lớn? Hãy bình tâm nhìn lại xem! Không ai có thể làm cho
ta khổ được cả, nếu ta có hiểu biết đúng đắn và khả năng chấp nhận
đủ lớn. Để có được khả năng chấp nhận rộng lớn, ta cần phải biết thu
gọn lại những mong cầu không cần thiết của mình. Ngay cả với những
điều được cho là chính đáng, nếu thấy không có nó mà ta vẫn có thể
sống vững vàng và hạnh phúc được, thì ta cũng nên cố gắng khước từ
để tâm ta bớt lệ thuộc vào hoàn cảnh. Nhờ vậy, khi hoàn cảnh biến
động thì ta vẫn an nhiên bất động.
Ngoài ra, ta cũng nên luyện tập cho mình cách đối mặt với khó
khăn, hoặc tự tạo cho mình một cách nghĩ, cách sống đừng quá cầu
mong sự an toàn, để cho sức chịu đựng trong ta được lớn mạnh. Ta
thấy những đứa trẻ lớn lên trong môi trường được bảo bọc quá đầy
đủ, khi bước vào đời không có chút vốn liếng kinh nghiệm nào mang
theo để chống chọi với những nghịch cảnh, nên chỉ cần một tác động
nhỏ như bị chê bai là chúng dễ dàng chao đảo và muốn bỏ cuộc ngay.
Cũng như những loại cây mọc trên đất tơi xốp, trông xanh tươi mơn
mởn, nhưng chỉ cần một cơn gió lớn đi ngang qua là gãy đổ. Còn
những loại cây mọc trên đá núi, tuy dáng dấp khẳng khiu nhưng độ
bám rất vững vàng. Cho nên, ta không thể cầu nguyện cho cuộc đời
đừng xô đẩy mình vào những hoàn cảnh nghiệt ngã, nhưng ta có thể
làm cho mình không bị ngã gục trước sóng gió cuộc đời bằng sự vững
chãi từ chính trái tim mình.
Để có được trái tim ấy, ta phải biết đặt mình vào khuôn khổ của
sự đào luyện, chứ không thể do sự ép buộc mà được. Nghĩa là ta vừa
phải giới hạn sự hưởng thụ, cũng vừa phải tập đối đầu với mọi
nghịch cảnh. Ta đừng vội kêu ca: sống mà không hưởng thụ thì sống
để làm gì? Có ai cấm ta hưởng thụ đâu. Nhưng cái gì cũng có cái giá
của nó cả. Nếu ta cứ dung dưỡng cho cái tôi yếu đuối mãi thì đừng hỏi
tại sao đời mình cứ khổ đau hoài. Dĩ nhiên, với một người đã có trái
tim vững chãi thì bao nhiêu danh lợi cũng không là vấn đề. Họ có đủ
bản lĩnh để vượt lên trên danh lợi, hay sử dụng nó một cách hữu ích
cho đời. Song, thực tế số người có ý niệm muốn buông bỏ thói quen
hưởng thụ rất hiếm, và số người làm được lại càng hiếm hơn. Nhất là
trong tình trạng hiện nay, người ta dám đạp đổ cả thành trì đạo đức
để tranh giành quyền lợi, bất chấp mọi hậu quả. Có lẽ vì thế mà đời
sống ngày càng nhiều khổ đau hơn. Nó đã trở thành bản trường ca
bất tận của con người.

Đúng, khổ đau là một thực tại không thể chối cãi, nhưng đó chỉ là
do trình độ cảm nhận của con người. Khổ đau vốn không phải là bản
chất đã định sẵn của cuộc đời này. Bởi xét cho cùng thì không có gì là
khổ đau cả. Do guồng máy tâm thức trong ta vận hành sai lệch, nên
nó đã tạo ra những phản ứng chống đối lại những hoàn cảnh mà nó
cho là trái nghịch. Rất may, guồng máy tâm thức ấy là một hợp thể
linh động, nên có thể điều chỉnh được. Chỉ cần ta có nhận thức đúng
đắn thì mọi cảm xúc trong ta đều không ngừng tương tác với vạn vật,
để tâm lý không tiếp tục tạo ra những phản ứng ích kỷ. Đồng thời, ta
cần có một khả năng quan sát thật tinh tường về những thói quen mà
ta đã tạo dựng từ trong quá khứ đến nay. Tiến trình tháo gỡ những
tâm lý tiêu cực ấy chính là tiến trình vượt thoát khổ đau. Nói chung,
càng bớt tự ái là càng bớt khổ đau. Hết vì cái tôi là hết khổ đau.
Đúng ra, ta cần phải biết ơn khổ đau. Khổ đau vừa giúp ta ý thức
được cái gì là hạnh phúc, vừa giúp khả năng chịu đựng trong ta lớn
mạnh, để ta có thể phát tiết hết bản năng sinh tồn tiềm ẩn của mình.
Cũng như nếu không bị lạc đường, ta sẽ khó biết mình vốn rất sợ hãi;
nếu không bị xúc phạm, ta sẽ khó biết rõ mức độ nóng giận của mình;
nếu không bị dối gạt, ta sẽ khó biết mình cũng rất dễ tổn thương; nếu
không bị bỏ rơi, ta sẽ khó thấy được tính yếu đuối và dựa dẫm của
mình. Chính nhờ bản năng sinh tồn biểu hiện mà ta thấy rõ từng ngõ
ngách sâu kín của phiền não tạo nên khổ đau. Từ đó, ta biết cách điều
chỉnh lại tâm thức và nếp sống của mình, sao cho hài hòa với sự vận
hành của vũ trụ. Nhờ đó, sự hiểu biết và tình thương trong ta bừng
nở. Ta có thể đi giữa thăng trầm của cuộc đời này một cách thong
dong tự tại mà không còn lo sợ những nghịch cảnh bất ngờ.
Có thể nói tâm ta như thế nào thì ta sẽ cảm nhận khổ đau như thế
ấy. Vì khổ đau vốn từ tâm sinh ra, mà cũng từ tâm diệt đi.
Nếu không có khổ đau
Biết đâu là hạnh phúc
Nhờ mộng mị hôm nào
Ta tìm về tỉnh thức.

Hạnh Phúc
Ebook miễn phí tại : www.Sachvui.Com
Không có cái hạnh phúc nào từ trên trời rơi xuống, cũng không
có cái thiên đường nào chỉ toàn là hạnh phúc. Bởi ý niệm hạnh phúc
chỉ có khi con người biết cảm nhận khổ đau.

Thỏa mãn cảm xúc
Hạnh phúc luôn là niềm khao khát lớn nhất của con người. Tùy
vào hiểu biết của mỗi người qua từng xã hội và từng thời đại, mà
hạnh phúc được quan niệm một cách khác nhau. Những người cứ
gặp phải xui rủi triền miên, nên họ quả quyết rằng trên đời này làm gì
có hạnh phúc. Còn những người trẻ thì cứ mơ mộng hạnh phúc chắc
hẳn rất tuyệt diệu và tin rằng nó chỉ nằm ở cuối con đường mình
đang đi. Và hằng bao lớp người đã đi gần hết kiếp nhân sinh mà vẫn
đuổi theo hạnh phúc như trò chơi cút bắt: có khi tóm được nó thì nó
lại tan biến, có khi ngỡ mình tay trắng thì lại thấy nó chợt hiện về.
Mặc dù ai cũng mong muốn có hạnh phúc, nhưng khi được hỏi hạnh
phúc là gì thì phần lớn mọi người đều rất lúng túng. Họ định nghĩa
một cách rất mơ hồ, hoặc chỉ mỉm cười trong mặc cảm.
Chẳng phải ta cũng như bất kỳ người trẻ nào, đã từng cảm thấy
thật hạnh phúc khi cầm được mảnh bằng tốt nghiệp sau nhiều năm
vật lộn với đèn sách đó sao? Thế nhưng, liền sau đó ta lại than phiền
phải kiếm được việc làm có nhiều tiền, khiến bạn bè ai cũng nể phục
thì mới thật sự hạnh phúc. Rồi cái cảm giác hạnh phúc ấy không ở lại
bao lâu, ta lại nghĩ nếu không cưới được người mình yêu thì sao gọi là
hạnh phúc. Và chỉ trong một thời gian ngắn ngủi, ta lại trông đứng
trông ngồi có một đứa con, rồi thêm đứa nữa cho vui nhà vui cửa, đẹp
lòng hai họ. Những ngày tháng hạnh phúc ấy đến rồi đi vội vã, bây giờ
ta lại ao ước được dọn ra riêng, được sở hữu một căn hộ đắt tiền thì
mới gọi là hạnh phúc trọn vẹn. Rồi khi thấy bạn bè ai cũng chạy xe
đời mới, con của họ học những trường danh tiếng, chức vụ của họ
được nhiều người ngưỡng mộ, nên ta lại lo sợ nếu không theo kịp họ
thì hạnh phúc mình đang có cũng chỉ là tầm thường, chẳng đáng vào

đâu.
Ta cứ bỏ hình bắt bóng, đứng núi này trông núi nọ. Rốt cuộc, ta
chẳng biết hạnh phúc là gì cả. Tuy ta cảm nhận được hạnh phúc chính
là những cảm giác sung sướng, dễ chịu, thoải mái khi đạt được những
gì mình mong muốn, nhưng ta không lý giải được tại sao những cảm
giác ấy lại đến rồi đi quá vội vàng. Rồi ta cũng mặc kệ, chẳng buồn
tìm hiểu thêm. Ta cứ sống theo thói quen cũ, dốc hết năng lượng để
nắm bắt những thứ mà ta tin chắc nếu không có nó thì ta không thể
nào hạnh phúc được. Thật lạ, ta không biết được cái gì ngay trong
hiện tại có thể làm cho ta hạnh phúc, thì làm sao ta quả quyết những
gì trong tương lai có thể làm cho ta hạnh phúc? Hạnh phúc có phải là
vấn đề của thời gian hay không gian không? Hạnh phúc có cần hội đủ
những điều kiện tối ưu cho nó không? Chẳng lẽ những người không
có những điều kiện ấy thì họ không thể hạnh phúc sao?
Thật ra những điều kiện của hạnh phúc vẫn luôn có mặt, chỉ có
điều nó không còn hấp dẫn ta nữa thôi. Không phải do nó mất đi tính
hữu dụng mà do nhu cầu hưởng thụ của ta đã biến đổi, ta đã mau
chóng nhàm chán. Một phần là do bản năng hưởng thụ trong ta quá
lớn, một phần là do ta bị tác động sâu đậm bởi tâm thức xã hội. Đôi
khi, ta vất vả cả chục năm trời để sắm cho bằng được một món đồ quý
giá chỉ vì ta lo sợ nếu không có nó thì đời sống của mình sẽ không
được an toàn, hoặc chỉ vì ta muốn chứng tỏ cho mọi người biết mình
là ai, chứ ta có tận hưởng nó được bao nhiêu đâu. Mọi tranh đấu của
ta chung quy cũng chỉ để có thật nhiều tiện nghi vật chất và tiện nghi
tinh thần (danh dự), để thỏa mãn cảm xúc, phục vụ cho cái tôi ham
thích hưởng thụ không biết dừng của mình.
Nếu cho rằng hạnh phúc chính là cảm xúc được thỏa mãn khi
được hưởng thụ, thì ngay trong giây phút hiện tại này đây ta cũng
đang nắm trong tay vô số điều kiện mà nhờ có nó ta mới tồn tại một
cách vững vàng, vậy tại sao ta lại cho rằng mình chưa có hạnh phúc?
Một đôi mắt sáng để nhìn thấy cảnh vật và những người thân yêu,
một đôi chân khỏe mạnh có thể đi đến bất cứ nơi nào, một công việc
ổn định vừa mang lại thu nhập kinh tế vừa giúp ta thể hiện được tài
năng, một gia đình chan chứa tình thương giúp ta có điểm tựa vững
chắc, một vốn kiến thức đủ để ta mở rộng tầm nhìn ra thế giới bao la,
một tấm lòng bao dung để ta có thể gần gũi và chấp nhận được rất
nhiều người Đó không phải là điều kiện của hạnh phúc thì là gì?
Chỉ cần nhìn sâu một chút ta sẽ thấy mình đang sở hữu rất nhiều thứ,

nhiều hơn mình tưởng. Vì thế, đừng vì một vài điều chưa toại nguyện
mà ta vội than trời trách đất rằng mình là kẻ bất hạnh nhất trên đời.
Một kẻ khôn ngoan thì không cần chạy thục mạng đến tương lai
để tìm kiếm những thứ chỉ đem tới những cảm xúc nhất thời. Họ sẽ
dành ra nhiều thời gian và năng lượng để khơi dậy và giữ gìn những
giá trị hạnh phúc mình đang có. Không cần quá nhiều tiện nghi, chỉ
cần sống một cách bình an và vui vẻ là ta đã có hạnh phúc rồi. Ngay
khi đời sống chưa mấy ổn định, ta vẫn có thể hạnh phúc vì thấy mình
còn may mắn giữ được thân mạng này. Hãy nhìn một người đang
nằm hấp hối trong bệnh viện, một người đang cố ngoi lên từ trận
động đất, một người vừa suýt mất đi người thân trong gang tấc, thì ta
sẽ biết hạnh phúc là như thế nào. Hạnh phúc của họ rất đỗi bình
thường: đôi khi chỉ là một hơi thở, một nắm cơm hay một cái nhìn
nhau lần cuối. Cho nên, không có thứ hạnh phúc nào đặc biệt ở tương
lai đâu, ta đừng mất công tìm kiếm. Có chăng, nó cũng chỉ là những
trạng thái cảm xúc khác nhau mà thôi. Mà cảm xúc thì chỉ có nghiện
ngập chứ có bao giờ đủ!

Thỏa mãn ý chí
Khi hay tin người thân đang bị kẹt trong cơn bão tuyết, tuy đang
nằm trong nệm ấm chăn êm nhưng ta cũng không tài nào hạnh phúc
được. Bấy giờ, ta không cần cái cảm giác sung sướng ấy nữa. Chỉ cần
có mặt kịp thời để cứu giúp người thân, dù phải trải qua cái cảm giác
lạnh buốt trong bão tuyết thì ta cũng hài lòng. Cũng như những bậc
cha mẹ làm việc quần quật suốt ngày để kiếm tiền lo cho con ăn học
thành tài. Tuy phải chấp nhận sự mệt nhọc thể xác, nhưng họ vẫn
cảm thấy thật hạnh phúc vì đã làm tròn tâm nguyện. Cũng như những
người hoạt động chính trị chấp nhận hy sinh để đóng góp vào sự
nghiệp giải phóng dân tộc. Tuy bị khảo tra rất đau đớn nhưng họ vẫn
thấy tự hào vì đã thực hiện được lý tưởng. Thế nên, hạnh phúc không
chỉ là những cảm xúc dễ chịu, đôi khi ta phải hy sinh những cảm xúc
ấy để đổi lấy thứ hạnh phúc sâu sắc hơn: đó là thỏa mãn ý chí.
Mặc dù thỏa mãn ý chí vẫn còn đứng trên nền tảng phục vụ cái tôi
- thực hiện cho bằng được điều mình muốn làm - nhưng đó là sự
hưởng thụ rất tinh tế và phải để tâm sâu sắc lắm thì ta mới nhận ra.
Nó vượt qua những đòi hỏi tầm thường của thói quen, dốc hết bản

năng sinh tồn để chịu đựng, vận dụng tất cả những hiểu biết và kỹ
năng luyện tập để xử lý. Vì thế, phẩm chất của nó chắc chắn sẽ bền
vững hơn loại hạnh phúc chỉ đơn giản được tạo bằng những cơn cảm
xúc. Bởi bản chất của cảm xúc luôn biến đổi không ngừng theo tâm
thức và sự chi phối của những đối tượng xung quanh. Tức là, hạnh
phúc được thỏa mãn cảm xúc bị điều kiện hóa nhiều hơn hạnh phúc
khi được thỏa mãn ý chí.
Như vậy khi gặp hoàn cảnh khó khăn, đối đầu với những cảm giác
không mấy dễ chịu, thì ta đừng vội chống trả. Hãy ý thức là mình
đang thực hiện mục đích lớn lao, nên không thể đòi hỏi những tiện
nghi hưởng thụ tầm thường được. Nếu lỡ mức khó khăn của hoàn
cảnh lên tới đỉnh điểm, khiến cho cảm giác khó chịu biến thành khổ
đau, thì ta cũng đừng vội bỏ chạy. Chính cái khổ đau ấy sẽ giúp ta
nhận ra được giá trị của hạnh phúc. Cũng như đã từng bị đói, ta mới
biết cái quý giá của thức ăn; đã từng chịu cái giá rét của mùa đông, ta
mới mong đợi nắng ấm về; đã từng bị mất mát chia lìa, ta mới nâng
niu từng phút giây đoàn tụ; đã từng trải qua tai nạn thập tử nhất sinh,
ta mới yêu thương quá đỗi cuộc đời này. Cho nên ta đừng sợ khổ đau,
cũng đừng chia cắt rạch ròi giữa hạnh phúc và khổ đau, vì nếu không
có khổ đau thì ta sẽ không biết thế nào là hạnh phúc.
Nên nhớ, ngọc chỉ có trong đá và sen chỉ ở dưới bùn. Ngọc được
kết tinh từ sỏi đá, sen được kết tinh từ bùn nhơ. Không thể nào tìm
kiếm ngọc ở ngoài đá hay tìm kiếm sen ở ngoài bùn. Cũng vậy, không
có cái hạnh phúc nào từ trên trời rơi xuống, cũng không có cái thiên
đường nào chỉ toàn là hạnh phúc. Bởi ý niệm hạnh phúc chỉ có khi
con người biết cảm nhận khổ đau. Hạnh phúc không thể thiếu khổ
đau và cũng không thể tách rời với khổ đau. Vậy còn nơi nào tuyệt
diệu hơn cõi đời này, vì nó có cả hạnh phúc lẫn khổ đau!

Hạnh phúc chân thật
Hạnh phúc khi được sống chung với người mình yêu thương
thường không còn nguyên vẹn sau đôi ba năm. Hạnh phúc mua được
căn nhà như ý thường không kéo dài quá đôi ba tháng. Hạnh phúc
được thăng chức thường bị lãng quên ngay sau đôi ba tuần. Hạnh
phúc được khen ngợi thường tan thành mây khói chỉ sau đôi ba tiếng.
Rồi ta lại khát khao đi tìm và dễ dãi tin vào một đối tượng nào đó

trong tương lai sẽ mang lại hạnh phúc lâu bền hơn. Hạnh phúc của ta
quả thật ngắn ngủi. Đôi khi ta phải mất rất nhiều thời gian và năng
lực để tạo dựng, nhưng rồi nó cứ bỏ mặc ta mà đi một cách tàn nhẫn.
Tại vì ta đã vay mượn những điều kiện bên ngoài, nhồi nặn chúng
thành những thứ để ta hưởng thụ, nên ta không làm chủ được nó là
phải. Ta biết rất rõ nguyên do nhưng không thể làm khác hơn, vì ta
không thể vượt qua nổi bóng tối tham lam quá lớn của chính mình.
Thật ra, hạnh phúc thỏa mãn cảm xúc hay hạnh phúc thỏa mãn ý
chí cũng đều xuất phát từ tâm của con người, chứ không phải do điều
kiện bên ngoài. Nhưng đó là những phần tâm lý cạn, chưa thấy được
giá trị sâu sắc bên trong của mình. Cái trạng thái tâm lý không muốn
tìm kiếm thêm điều gì và không cần phải loại bất cứ điều gì mới chính
là hạnh phúc chân thật. Nó bằng lòng và chấp nhận tất cả. Nó chân
thật vì nó được tạo ra từ sự bình an của chính lòng mình, chứ không
lệ thuộc vào những thuận cảnh bên ngoài. Chính vì thế mà người xưa
hay nói lạc phải đi liền với an - an lạc - thì mới bền vững. Một người
không có nhiều tiền, không có quyền lực, không được ai ngưỡng mộ,
nhưng lúc nào cũng có thể mỉm cười và tiếp xúc sâu sắc với những giá
trị mầu nhiệm trong thực tại, thì đó chẳng phải là mẫu người hạnh
phúc sao? Sống như thế mới thật sự là đáng sống!
Tâm tham cầu và tâm chống đối thì ai cũng có. Nhiều người trải
qua vài biến động lớn lao trong đời thì những năng lượng ấy đột
nhiên suy giảm. Nhưng phần lớn đều phải siêng năng luyện tập từng
ngày từng giờ thì mới chuyển hóa những thói quen lâu đời ấy. Thật
ra, những mong cầu hay chống đối cũng chỉ là những phản ứng phục
vụ cho cái tôi dại khờ của ta mà thôi. Chỉ cần ta nhận ra bản chất chân
thật của mình, luôn sống trong tỉnh thức để biết rõ mình đang làm gì
và với thái độ nào, tập buông bỏ dần những tham cầu và chống đối
không cần thiết. Nhờ đó cái tôi bé nhỏ này sẽ tan chảy vào vũ trụ, nó
sẽ vận hành đồng điệu với mọi người và vạn vật. Hạnh phúc trong ta
sẽ rộng mở đến vô cùng.
Có thể nói tâm ta như thế nào thì ta sẽ cảm nhận hạnh phúc như
thế ấy. Bởi hạnh phúc vốn luôn có sẵn trong tâm ta - ở đây và ngay
bây giờ.
Mỉm cười nhìn đóa hoa
Lòng nghi ngờ tan vỡ

Hạnh phúc ở đây rồi
Dại khờ tìm muôn thuở.

Tình Yêu
Ta còn quá yêu bản thân mình thì làm sao ta có thể yêu thêm
người khác. Dù có yêu người khác cũng chỉ để phục vụ cho bản thân
mình mà thôi.

Đã mang lấy một chữ tình
Người ta thường hay nói đùa với nhau: "Yêu thì khổ, không yêu
thì lỗ. Thà chịu khổ còn hơn chịu lỗ". Nói đùa mà thật. Dù được cảnh
báo yêu là khổ như một nguyên tắc bất di bất dịch, nhưng hầu hết ai
cũng chấp nhận khổ để có được cảm giác yêu. Thi sĩ Xuân Diệu đã
từng lên tiếng dùm ta: "Làm sao sống được mà không yêu/ Không
nhớ không thương một kẻ nào". Sống mà không yêu thương thì sự
sống đâu còn ý nghĩa gì nữa. Hãy cứ yêu đi. Càng yêu ta sẽ thấy cuộc
đời này càng thêm mầu nhiệm. Nếu sợ khổ mà không dám yêu thì ta
có chắc là mình sẽ sống hạnh phúc hơn không? Đời sống còn nhiều
thứ khác khiến ta khổ chứ đâu chỉ có mỗi tình yêu. Xung quanh ta có
biết bao người dám "chịu khổ" để yêu thì tại sao ta phải sợ? Tình yêu
có thật đáng sợ như ta nghĩ không?
Yêu thương vốn là bản năng tự nhiên của con người. Nhưng nếu
ta yêu thương con sông, yêu thương cánh đồng, yêu thương quê
hương, yêu thương kẻ bất hạnh thì ta đâu có khổ. Đằng này đối
tượng yêu thương của ta quá hấp dẫn, có thể đánh động vào cảm xúc
khát khao của ta, có thể làm cho ta đêm nhớ ngày mong hay mất ăn
bỏ ngủ, có thể khiến ta bất chấp tất cả để sở hữu được nó. Thi hào
Nguyễn Du đã diễn tả tâm trạng này rất hay trong đoạn thơ: "Đã
mang lấy một chữ tình/ Khư khư mình buộc lấy mình vào trong/
Vậy nên những chốn thong dong/ Ở không yên ổn ngồi không vững
vàng/ Ma đưa lối quỷ đưa đường/ Lại tìm những chốn đoạn trường
mà đi". Khi cảm xúc yêu đương bùng vỡ thì ta không còn tự chủ được
nữa, mọi nhận thức hay phản ứng đều vượt tầm kiểm soát. Ta cứ lầm
lũi lao tới phía trước như kẻ mộng du, không ý thức được mình đang
đi đâu dù sắp bước vào hầm hố chông gai. Người Tây phương gọi
trạng thái ấy là "fall in love", tức là đang bị cuốn vào tình yêu, mà
cũng có thể hiểu là đang bị té ngã trong tình yêu.

Cảm xúc yêu đương mãnh liệt đến thế, nên nó lấn át lý trí và lấn
át cả những liên hệ tình cảm sâu sắc khác. Chẳng trách sao ai yêu rồi
thì ít nhiều cũng trở nên mù quáng. Ta thấy ở đối tượng mình yêu
toàn một màu hồng tuyệt hảo, rất khác với cái thấy của mọi người. Vì
thế, ta muốn tháo tung ranh giới cái tôi của mình ra, để mời người ấy
bước vào. Dĩ nhiên, ta cũng muốn người ấy nhường chỗ cho ta một
nửa trong trái tim họ. Thậm chí ta còn muốn dâng tặng cả cuộc đời
mình cho họ, nên ta đã mạnh dạn tuyên bố "yêu hết mình". Thật ra,
không ai đem hết con người của mình ra để yêu thương kẻ khác mà
không mong muốn nhận lại điều gì cả. Lời tuyên bố ấy chẳng qua vì
không kiềm chế nổi cơn cảm xúc muốn được thỏa mãn, hay vì muốn
thấy giá trị của mình qua sự n...