https://thuviensach.vn

LỜI NHÀ XUẤT BẢN
Ebook miễn phí tại : www.Sachvui.Com
Mười vạn câu hỏi vì sao là bộ sách phổ cập khoa học dành cho lứa tuổi
thanh, thiếu niên. Bộ sách đã dùng hình thức trả lời hàng loạt câu hỏi "Thế
nào?", "Tại sao?" để trình bày một cách đơn giản, dễ hiểu một khối lượng
lớn các khái niệm, các phạm trù khoa học, các sự vật, hiện tượng, quá trình
trong tự nhiên, xã hội và con người, giúp cho người đọc hiểu được các lí lẽ
khoa học tiềm ẩn trong các hiện tượng, quá trình quen thuộc trong đời sống
thường nhật, tưởng như ai cũng đã biết nhưng không phải người nào cũng
giải thích được.
Bộ sách được dịch từ nguyên bản tiếng Trung Quốc do Nhà xuất bản
Thiếu niên Nhi đồng Trung Quốc xuất bản. Do tính thiết thực tính gần gũi về
nội dung và tính độc đáo về hình thức trình bày mà ngay khi vừa mới xuất
bản ở Trung Quốc, bộ sách đã được bạn đọc tiếp nhận nồng nhiệt, nhất là
thanh thiếu niên, tuổi trẻ học đường. Do tác dụng to lớn của bộ sách trong
việc phổ cập khoa học trong giới trẻ và trong xã hội, năm 1998 Bộ sách
Mười vạn câu hỏi vì sao đã được Nhà nước Trung Quốc trao "Giải thưởng
Tiến bộ khoa học kĩ thuật Quốc gia", một giải thưởng cao nhất đối với thể
loại sách phổ cập khoa học của Trung Quốc và được vinh dự chọn là một
trong "50 cuốn sách làm cảm động Nước Cộng hoà" kể từ ngày thành lập
nước.
Bộ sách Mười vạn câu hỏi vì sao có 12 tập, trong đó 11 tập trình bày các
khái niệm và các hiện tượng thuộc 11 lĩnh vực hay bộ môn tương ứng: Toán
học, Vật lí, Hoá học, Tin học, Khoa học môi trường, Khoa học công trình,
Trái Đất, Cơ thể người, Khoa học vũ trụ, Động vật, Thực vật và một tập
Hướng dẫn tra cứu. Ở mỗi lĩnh vực, các tác giả vừa chú ý cung cấp các tri
thức khoa học cơ bản, vừa chú trọng phản ánh những thành quả và những
ứng dụng mới nhất của lĩnh vực khoa học kĩ thuật đó. Các tập sách đều được
viết với lời văn dễ hiểu, sinh động, hấp dẫn, hình vẽ minh hoạ chuẩn xác,
tinh tế, rất phù hợp với độc giả trẻ tuổi và mục đích phổ cập khoa học của
bộ sách.
Do chứa đựng một khối lượng kiến thức khoa học đồ sộ, thuộc hầu hết các
lĩnh vực khoa học tự nhiên và xã hội, lại được trình bày với một văn phong
dễ hiểu, sinh động, Mười vạn câu hỏi vì sao có thể coi như là bộ sách tham
khảo bổ trợ kiến thức rất bổ ích cho giáo viên, học sinh, các bậc phụ huynh
và đông đảo bạn độc Việt Nam.
Trong xã hội ngày nay, con người sống không thể thiếu những tri thức tối
https://thuviensach.vn

thiểu về văn hóa, khoa học. Sự hiểu biết về văn hóa, khoa học của con người
càng rộng, càng sâu thì mức sống, mức hưởng thụ văn hóa của con người
càng cao và khả năng hợp tác, chung sống, sự bình đẳng giữa con người
càng lớn, càng đa dạng, càng có hiệu quả thiết thực. Mặt khác khoa học
hiện đại đang phát triển cực nhanh, tri thức khoa học mà con người cần nắm
ngày càng nhiều, do đó, việc xuất bản Tủ sách phổ biến khoa học dành cho
tuổi trẻ học đường Việt Nam và cho toàn xã hội là điều hết sức cần thiết, cấp
bách và có ý nghĩa xã hội, ý nghĩa nhân văn rộng lớn. Nhận thức được điều
này, Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam cho xuất bản bộ sách Mười vạn câu
hỏi vì sao và tin tưởng sâu sắc rằng, bộ sách này sẽ là người thầy tốt, người
bạn chân chính của đông đảo thanh, thiếu niên Việt Nam đặc biệt là học
sinh, sinh viên trên con đường học tập, xác lập nhân cách, bản lĩnh để trở
thành công dân hiện đại, mang tố chất công dân toàn cầu.
NHÀ XUẤT BẢN GIÁO DỤC VIỆT NAM

https://thuviensach.vn

1. Giao thông trong tương lai sẽ như thế
nào?
Có bao giờ bạn tưởng tượng rằng bạn ngồi vào tên lửa để đi du lịch Vũ
Trụ chưa? Bạn có thể tin rằng ô tô có thể chạy trên đường bộ, lại có thể bay
trên bầu trời và lội dưới nước được không? Nếu bạn muốn đi du lịch khắp
thế giới bạn chỉ cần ngồi ở nhà đưa kế hoạch du lịch vào máy vi tính, thì mọi
lộ trình đều được sắp xếp thoả đáng... Những điều ấy nghe ra giống như là
ảo tưởng, nhưng "giấc mộng" đó hoàn toàn có thể trở thành hiện thực trong
tương lai không xa.


Trong tương lai theo đà phát triển không ngừng của khoa học kỹ thuật, dù
là hình dáng bên ngoài, tính năng và nhiên liệu của phương tiện giao thông
kiểu mới, hay là quan niệm và hình thức giao thông đều sẽ có nhiều biến đổi
quan trọng. Chẳng hạn như loại ô tô dùng cho cả trên bộ, dưới nước và trên
không được điều khiển hoàn toàn bằng máy vi tính sẽ ra đời. Khi bạn đi trên
đường bộ gặp phải ách tắc, nó có thể tự động bay lên, khi bạn đến bờ biển,
https://thuviensach.vn

nó có thể trực tiếp chạy ra biển cả, như các du thuyền vậy. Tốc độ xe lửa
trong tương lai sẽ vượt tốc độ âm thanh, tiêu biểu là loại xe lửa chạy trên
đệm từ siêu dẫn, phối hợp với đường hầm chân không đặc biệt, tốc độ của xe
lửa sẽ vượt quá 1000 km/giờ, lúc đó, có nhiều người sẽ chọn xe lửa chứ
không chọn máy bay làm phương tiện đi lại.
Chắc chắn bạn biết loại tàu thuỷ chở khách hai thân. Đặc điểm chính của
loại tàu này là ổn định, chở được nhiều người. Hiện nay, các nhà khoa học
đang nghiên cứu đưa hình thức giao thông này lên không gian. Dự kiến đối
với loại máy bay chở khách loại lớn hai thân, bốn động cơ sẽ có thể chở
2000 hành khách trở lên, hơn nữa tốc độ, độ ổn định cũng được tăng cường
rất nhiều.
Trong một tương lai không xa, tàu ngầm sẽ không còn là phương tiện
chuyên dùng cho quân sự và nghiên cứu khoa học nữa. Con người sẽ đi tàu
ngầm tham quan đáy biển, tàu ngầm sẽ lặn xuống đáy biển sâu hàng trăm
mét, ngắm cảnh sắc kỳ diệu ở dưới đáy biển. Ngoài ra tàu ngầm sẽ trở thành
một loại phương tiện giao thông cỡ lớn thực dụng, bởi vì chạy ở dưới nước
không chịu ảnh hưởng của sóng gió, hành khách sẽ cảm thấy đặc biệt thoải
mái, dễ chịu.
Trong một tương lai không xa, các loại phương tiện giao thông sẽ dùng
nhiên liệu chủ yếu là năng lượng Mặt Trời và năng lượng nguyên tử, các loại
năng lượng này sạch, không ô nhiễm, mà động lực lại lớn, sử dụng vô tận.
Các loại ô tô, xe lửa, máy bay, tàu thuỷ đều được điều khiển bằng máy vi
tính, vừa chuẩn xác, vừa an toàn. Mặt khác, các phương tiện giao thông
tương lai sẽ có dáng vẻ bề ngoài mỹ quan, trang bị thích hợp, tiện lợi, làm
cho hành khách có cảm giác rất thoải mái khi đi tàu xe.
Từ khóa: Phương tiện giao thông trong tương lai.

2. Tại sao các phương tiện giao thông có
thể đồng thời hoạt động mà không cản trở
lẫn nhau?
Chúng ta đều biết rằng, muốn đi qua biển hoặc qua sông mà không có cầu
thì phải dùng tàu thuyền, đương nhiên cũng có thể dùng máy bay, còn đi lại
ở trên bộ, nếu quãng đường dài, thì thường đi tàu hỏa hoặc máy bay để rút
ngắn thời gian của hành trình, đoạn đường ngắn hơn thì dùng ô tô là thuận
tiện nhất. Hiện nay, tình hình giao thông ở nhiều vùng và đô thị rất phát
triển, chẳng hạn như giữa Nam Kinh và Thượng Hải thì có máy bay, xe lửa,
https://thuviensach.vn

ô tô và tàu thuỷ, tuỳ hành khách lựa chọn. Các hình thức giao thông đó cạnh
tranh lẫn nhau, nhưng vẫn có thể cùng tồn tại, tại sao vậy?
Mọi hình thức giao thông đều có ưu điểm riêng, do đó đều có giá trị để tồn
tại và phát triển. Xe lửa về cơ bản không chịu ảnh hưởng của khí hậu, thời
tiết, cho dù trời có đổ mưa hay nổi gió, sương mù hay tuyết rơi, thì thông
thường xe lửa vẫn khởi hành đúng giờ, đến ga cũng đúng giờ, tốc độ của xe
lửa cũng tương đối nhanh, độ an toàn tương đối cao, do đó từ lâu, xe lửa vẫn
là phương tiện chủ yếu cho việc vận chuyển đường dài ở trên bộ, chẳng hạn
như việc điều vận vật tư từ đông sang tây, từ nam sang bắc ở Trung Quốc,
chủ yếu là sử dụng đường sắt. Vận chuyển đường bộ là một trong những
hình thức giao thông vận tải phát triển nhất trong mấy năm lại đây. Đặc biệt,
cùng với việc xây dựng đường cao tốc ở các địa phương và tính năng của ô
tô ngày càng được nâng cao mạnh mẽ, tốc độ của ô tô đã có thể so sánh với
xe lửa. Ưu thế lớn nhất của giao thông vận tải đường bộ là mạng lưới đường
bộ chằng chịt khắp nơi, ô tô vận hành cơ động linh hoạt, có thể đi đến mọi
ngõ ngách của thành phố và nông thôn, dù là hành khách hay là hàng hoá
đều có thể phục vụ "đến tận nhà", do đó rất được mọi người ưa chuộng. Tuy
nhiên, so với xe lửa về mặt nhân lực, vật lực và nhiên liệu thì ô tô hao phí
nhiều hơn.
Trong tất cả các phương tiện giao thông máy bay có tốc độ nhanh nhất,
nhưng tiêu thụ nhiên liệu và chi phí vận chuyển cũng cao nhất, còn tàu thuỷ
thì tốc độ chậm nhất và dễ bị ảnh hưởng của thời tiết xấu. Đối với xã hội
hiện đại, con người rất coi trọng giá trị của thời gian, do vậy đi lại, chuyên
chở nhanh bằng máy bay rõ ràng là một sự lựa chọn lý tưởng. Tuy nhiên,
mặc dù tốc độ vận chuyển của tàu thuỷ có chậm hơn, nhưng nếu vận chuyển
các loại hàng hoá như than đá, xăng dầu, quặng, lương thực, vật liệu xây
dựng, v.v. do thể tích và số lượng rất lớn, giá trị lại tương đối thấp, hơn nữa
thường cần vận chuyển trên đường dài, vượt biển khơi, cho nên chọn phương
thức vận chuyển theo đường thuỷ là thực tế hơn cả. Đồng thời với tư cách, là
một phương tiện vận chuyển du lịch tham quan, tàu thuỷ là phương tiện giao
thông kết hợp nghỉ ngơi và du lịch rất tốt.
Song song với sự phát triển về xã hội và kinh tế, tốc độ phát triển giao
thông vận tải cũng tăng lên nhiều. Tốc độ của máy bay chở khách từ lâu đã
vượt quá tốc độ âm thanh, tốc độ tàu cao tốc đã đạt đến 200 km/giờ, ô tô
chạy trên đường cao tốc vượt quá 100 km/giờ là khá phổ biến, ngay cả loại
tàu thuỷ cao tốc cũng đạt tốc độ gần bằng tốc độ ô tô, là 80 km/giờ. Đồng
thời, đời sống vật chất của con người cũng ngày càng phong phú, các hoạt
động du lịch, công tác xa hay vận chuyện hàng hoá bằng các phương tiện
hiện đại diễn ra ngày một nhiều v.v. Có thể căn cứ vào các yếu tố thời gian,
https://thuviensach.vn

chi phí, khí hậu, sở thích của từng người để chọn phương tiện giao thông và
vận chuyển thích hợp nhất, đó là nguyên nhân khiến cho các loại phương
tiện giao thông có thể đồng thời hoạt động mà không cản trở lẫn nhau.
Từ khóa: Phương tiện giao thông

3. Tại sao xe vượt dã có thể trèo leo, vượt
suối dễ dàng?
Nếu bạn là một người yêu thích thể thao, chắc chắn bạn sẽ không lấy làm
lạ trước cuộc đua về sức kéo của ô tô một cách đầy kích thích và căng thẳng.
Dù là nơi sa mạc đầy gió cát, hoặc vùng đường núi lầy lội gập ghềnh, hay
qua những bãi ngầm đầy đá sỏi, trơn trượt khó đi, tất cả đều không thể ngăn
cản những chiếc bánh xe của xe việt dã dũng mãnh tiến lên...
Nguyên do là kết cấu thiết kế của xe việt đã khác với các xe thông thường
khác. Công suất của xe việt dã thường lớn hơn, cả bốn bánh xe đều là bánh
chủ động, còn những xe thông thường khác thì thường chỉ có hai bánh chủ
động, do đó xe việt dã khi leo dốc thường tỏ ra đặc biệt "nhẹ nhàng". Tính
năng phanh của xe việt dã cũng rất ưu việt, rất thích hợp cho việc phanh gấp
và chạy nhanh trong điều kiện đường sá phức tạp.
Điều quan trọng hơn là gầm xe việt dã cách mặt đất khá cao, như vậy, khi
đi trên mặt đường gồ ghề, không bằng phẳng, khó gây ra va chạm vào thân
xe. Đồng thời, khả năng quay vòng của xe việt dã cũng rất cao, có thể vòng
xe, quay đầu trong một phạm vi rất nhỏ, điều đó đương nhiên rất thích hợp
với trường hợp lái xe ở đường miền núi.

Ngoài ra, bánh xe việt dã khá to và rộng, như vậy có thể làm tăng khoảng
https://thuviensach.vn

cách giữa gầm xe với mặt đất, tăng diện tích tiếp xúc giữa bánh xe với mặt
đất. Chúng ta hiểu rằng, khi xe chạy trên đường đất xốp và trên bãi cát, bánh
xe bị lún xuống bùn, cát, làm ảnh hưởng đến tốc độ xe, nếu lốp xe rộng thì
có thể làm giảm bớt mức độ lún xuống sâu của bánh xe, do đó bảo đảm tính
năng truyền động của xe. Hiện nay, đã có nhiều xe việt dã sử dụng lốp xe
điều áp, khi xe chạy, người lái có thể căn cứ vào tình hình mặt đường khác
nhau để thay đổi độ rộng của lốp xe. Chẳng hạn, nếu ô tô chạy trên mặt
đường cứng, thì có thể duy trì áp suất hơi bên trong lốp xe cao, để giảm bớt
lực cản lăn và sự mài mòn của lốp, khi ô tô chạy trên đường đất sét và cát có
thể giảm bớt áp suất hơi trong lốp xe xuống khoảng một nửa, nếu ô tô chạy
trên đường bùn lầy và phủ tuyết, thì áp suất hơi giảm xuống hơn một nửa, để
tăng diện tiếp xúc giữa lốp và mặt đất, giảm bớt áp lực của lốp với mặt đất,
làm tăng độ bám của nó...
Xe việt dã có nhiều tính năng ưu việt như vậy, thảo nào nó trèo đèo, vượt
suối một cách dễ dàng đến thế!
Từ khóa: Xe việt dã

4. Xe việt dã ở địa cực có gì khác với xe
thông thường?
Tiến hành khảo sát khoa học ở hai cực của Trái Đất là một bước rất quan
trọng và rất khó khăn của con người trong quá trình thăm dò môi trường sinh
sống của mình. Địa cực, đối với đại đa số con người mà nói, là một khái
niệm rất xa xôi và mơ hồ, nhưng đối với những người làm công tác khoa
học, thì tài nguyên tiềm tàng của địa cực và ảnh hưởng của nó đối với môi
trường toàn cầu và nhiều mặt khác, là một trong những lĩnh vực quan trọng,
đòi hỏi phải khảo sát tìm hiểu.
Muốn tiến hành khảo sát khoa học đối với địa cực, vấn đề gặp phải đầu
tiên là phương tiện giao thông. Tuy rằng tàu phá băng có thể phá lớp băng
rất dày, đưa nhà khảo sát lên lục địa Nam Cực, nhưng từ ven bờ lục địa Nam
Cực vượt qua một vùng mênh mông không bờ không bến, quanh năm phủ
đầy băng tuyết, đi sâu vào trung tâm địa cực, nếu không có phương tiện giao
thông thích hợp thì rõ ràng là không thể thực hiện được. Đi máy bay tuy có
thể bay trực tiếp đến nội địa Nam Cực, nhưng muốn tiến hành hoạt động
khảo sát khoa học trong phạm vi rộng thì cần phải có một loại phương tiện
giao thông đặc biệt.
Nhiều người đều biết rằng, những ô tô thông thường khi chạy trên mặt

https://thuviensach.vn

đường bằng tuyết, vì lực ma sát quá nhỏ, bánh xe thường quay trơn (bị
patinê), do đó rất khó tiến lên. Xe trượt tuyết là một phương tiện giao thông
truyền thống để đi trên tuyết, nó được dùng rộng rãi ở những vùng giá rét,
nhưng xe trượt tuyết cần phải dùng chó hoặc hươu để kéo, chở người chở
hàng hoá rất hạn chế, tốc độ cũng chậm, rõ ràng là không thể thoả mãn nhu
cầu khảo sát khoa học với quy mô lớn. Vậy thì có thể có một loại phương
tiện giao thông và vận chuyển tốt hơn ở vùng địa cực không?
Các nhà khoa học qua nhiều lần nghiên cứu và thực nghiệm, đã thiết kế và
chế tạo một loại xe việt dã ở địa cực mới nhất. So với loại ô tô thông thường,
đặc điểm lớn nhất của xe việt dã địa cực là bộ phận "bánh xe" đã được thay
đổi một cách căn bản. Các nhà khoa học qua nghiên cứu cơ thể của loài chim
cánh cụt và báo biển sống ở vùng địa cực đã có sự gợi ý: Con chim cánh cụt
bình thường đi lại loạng choạng, lạch bạch, có khi nằm bò xuống, dùng hai
cánh đã thoái hoá phối hợp với đôi bàn chân có màng, dùng lực đạp lên băng
tuyết, làm cho cơ thể trượt nhanh chóng ở trên băng tuyết; còn con báo biển
trông rất phục phịch nặng nề, nhưng nhờ có có bốn bộ chân vây, báo biển có
thể dễ dàng bám vào mặt băng và trượt đi một cách linh hoạt. Do đó hệ
thống di chuyển của xe việt dã ở địa cực được thiết kế kiểu bánh xe rất đặc
biệt, nó gần giống như bàn chân, lại giống như xích xe tăng. Khi di chuyển,
gầm xe bám sát mặt băng, bánh xe quay rất nhanh, không ngừng "xới" lớp
băng tuyết, khiến cho xe tiến lên phía trước. Phương thức di chuyển này
khác với việc trượt trên mặt băng đơn giản, bởi vì thông qua cơ cấu điều
khiển, nó có thể quay vòng và thay đổi tốc độ một cách linh hoạt, chính xác.
Hiện nay, các xe việt dã ở địa cực có tính năng khá tốt, tốc độ đã đạt đến
50 km/h. Điều đó khiến cho công tác khảo sát địa cực có được cơ sở giao
thông và vận chuyển rất tốt.
Từ khóa: Xe việt dã ở địa cực.

5. Tại sao các xe khách cao tốc sử dụng
rộng rãi lốp không săm
Đi đôi với xu hướng ngày càng cao tốc hoá giao thông ở các thành phố,
đường cao tốc trong các thành phố và nối liền giữa các thành phố với nhau
ngày càng được hoàn thiện, các xe chở khách cao tốc có chỗ ngồi thoải mái,
điều khiển linh hoạt, rất được mọi người hoan nghênh, và đã bắt đầu thay thế
cho việc vận chuyển bằng đường sắt truyền thống, trở thành phương tiện đi
lại chủ yếu của khách lữ hành.

https://thuviensach.vn

Tuy nhiên, nhiều năm lại đây, sự phát triển của xe khách cao tốc lại bị gò
bó bởi nhược điểm của bản thân nó, đó là bánh xe, bánh xe bị nổ lốp đã trở
thành nguyên nhân chủ yếu của nhiều sự cố giao thông trên đường bộ. Hiện
nay, nhiều nhà máy sản xuất bánh xe ở trong và ngoài nước đều đang ra sức
nghiên cứu loại bánh xe cao tốc, đồng thời, khá nhiều loại ô tô khác nhau
trên thế giới đã sử dụng loại lốp không săm.
Thế nào là lốp không săm? Theo ý nghĩa thì bánh xe chỉ có lốp mà không
có săm. Hình dáng bên ngoài của nó tương tự như bánh xe thông thường,
nhưng hơi được bơm trực tiếp vào lốp.
Điểm nổi bật của lốp không săm là vừa đơn giản, nhưng lại quan trọng, đó
là chỉ khi nào bánh xe bị nổ mới mất hiệu quả. Ở loại lốp không săm, hơi chỉ
có thể lọt ra từ thân của bánh xe. Khi bánh xe bị xé rách, hơi chỉ rò ra từ lỗ bị
xuyên thủng, do đó hơi thoát ra rất chậm, áp suất không thể tụt xuống nhanh
chóng, thông thường bánh xe vẫn có thể tiếp tục chạy an toàn trong một thời
gian khá dài. Thậm chí trong một số trường hợp nào đó, khi bánh xe bị vật
sắc nhọn đâm thủng, vì bản thân bánh xe ở trong tình trạng nén ép nên đã bó
chặt lấy vật sắc nhọn, lúc này nó hầu như không bị rò hơi; ngay cả khi rút vật
sắc nhọn ra, cũng có thể tạm thời duy trì áp suất bên trong bánh xe, ô tô có
thể tiếp tục chạy.
Vì loại bánh xe này không có săm và lớp lót, khi xe chạy, nhiệt lượng của
bánh xe toả ra do ma sát có thể trực tiếp truyền qua vành bánh xe, do đó
nhiệt độ khi chạy xe của loại lốp không săm thông thường thấp hơn 20-25%
so với bánh xe thường, điều đó rất có lợi cho việc chạy xe tốc độ cao. Ngoài
ra, cấu tạo của lốp không săm đơn giản, nhẹ, tuổi thọ sử dụng dài hơn bánh
xe thông thường khoảng 20%.
Đương nhiên, lốp không săm cũng không phải là ưu việt hoàn toàn, yêu
cầu về vật liệu chế tạo và công nghệ sản xuất tương đối cao, độ kín giữa tanh
và vành bánh xe khó thực hiện được hoàn hảo, bơm hơi phải có dụng cụ
chuyên dùng, việc sửa chữa dọc đường cũng không thuận tiện lắm.
Từ khóa: Lốp không săm; Xe khách cao tốc

6. Xe "chạy rà trơn" hay "chạy rà" có ý
nghĩa gì?
Trên đường cái xe cộ nườm nượp qua lại, trong các loại xe đó thỉnh
thoảng bạn thấy ở tấm kính đằng sau một số ô tô có treo tấm biển "Xe chạy
rà trơn". Như vậy là có ý nghĩa gì?
https://thuviensach.vn

Sự chuyển động của ô tô trên thực tế là tổng hợp của sự vận động của
nhiều máy móc bên trong, được thực hiện thông qua sự chuyển động phối
hợp lẫn nhau giữa nhiều nhóm chi tiết. Loại ô tô mới sản xuất hoặc ô tô mới
sửa chữa lớn ở xưởng sửa chữa ra, mặc dù đã qua mài rà trong quá trình sản
xuất, nhưng bề mặt gia công của các chi tiết vẫn còn những sai lệch về hình
học, và sự mấp mô không đều mà mắt thường rất khó nhìn thấy, khe hở
chuyển động lẫn nhau giữa các chi tiết rất bé, nhiệt độ bề mặt chi tiết và dầu
bôi trơn cũng rất cao, do đó các chi tiết bị mòn rất nhiều. Nếu lúc này xe cho
chạy với tốc độ cao, thậm chí chở nặng đủ tải, thì sẽ làm tăng sự mài mòn
của các chi tiết. Vì vậy người ta phải quy định thời kỳ "chạy rà trơn". ý nghĩa
của chạy rà trơn là chỉ ô tô trong quá trình vận hành được cọ xát dần dần.
Trong thời kỳ chạy rà trơn, các linh kiện trên ô tô được trải qua một quá
trình cọ xát "ôn hoà" cải thiện được tình hình ma sát bề mặt của chi tiết, dần
dần hoàn thành bề mặt làm việc tương đối trơn nhẵn, chịu mài mòn và bền
vững, để chịu đựng phụ tải làm việc bình thường. Hiện nay, thuật ngữ "cọ
xát" còn được dùng để hình dung quá trình thích ứng lẫn nhau và tăng cường
phối hợp giữa các thành viên của một đội bóng hoặc một tập thể nào đó.
Thời kỳ chạy rà trơn của ô tô thường là 1000-1500 km tương đương với
40-60 giờ làm việc. Trong thời kỳ chạy rà trơn, tải trọng nói chung không
được vượt quá 80% tải trọng định mức, không được kéo rơ moóc hoặc các
loại cơ giới khác, tốc độ nói chung không được vượt quá 40-45 km/giờ.
Ngoài ra, khi khởi động động cơ, nhiệt độ hâm máy phải lớn hơn 50oC. Ô tô
trong thời kỳ chạy rà trơn, còn phải hết sức tránh chạy trên những đường sá
quá xấu, để giảm bớt sự rung động và va đập của các bộ phận. Sau khi chạy
150 km cần phải kiểm tra kĩ các bộ phận chi tiết, xử lý các hiện tượng rò
nước, rò dầu và rò hơi, sau khi chạy 500 km, cần phải thay dầu bôi trơn.
Từ khóa: Xe chạy rà trơn; Chạy rà trơn.

7. Tại sao ô tô xitéc có thùng chứa dạng
tròn?
Ô tô xitéc là một phương tiện vận tải có công dụng đặc biệt, dùng để chở
chất lỏng. Đặc biệt là khi chở một số chất dễ cháy và bốc hơi, như xăng, dầu
điêzen v.v. Lúc này trên ô tô còn viết hai chữ "cấm lửa" có ô tô còn cắm một
lá cờ màu vàng ở đầu xe, bên trên viết hai chữ "nguy hiểm", nhưng điều này
nhằm mục đích nhắc nhở người đi đường và xe cộ qua lại, chú ý nhường
đường.
Nếu quan sát kỹ hơn, bạn sẽ phát hiện các thùng xitéc đều có dạng tròn,
https://thuviensach.vn

tại sao vậy?
Các bạn đã học hình học đều biết rằng, cùng một vật liệu có diện tích như
nhau, nếu bạn cuộn thành hình tròn thì sẽ được thể tích lớn nhất, nhưng đó
không phải là một căn cứ chủ yếu để người ta thiết kế bề ngoài xitéc có dạng
tròn. Vì ô tô xitéc dùng để chở chất lỏng dễ cháy và các chất lỏng khác, ở
bên trong xitéc cần phải chừa một khoảng trống nhất định, mục đích là để đề
phòng chất lỏng nở ra khi bị nóng, làm cho xitéc bị nội ứng lực quá lớn mà
bị vỡ. Thông thường khi chở chất lỏng dễ cháy hoặc các chất lỏng khác, bên
trong xitéc ít nhất phải chừa một khoảng trống là 5%. Tuy nhiên, ô tô khi
chạy, vì tình trạng mặt đường có thể bị xóc và có những rung động cơ giới,
vì trong xitéc có một khoảng trống nhất định, nên khi xe bị rung xóc thì chất
lỏng cũng bị lắc, sản sinh ra một lực va đập vào vách xitéc. Nếu xitéc có
dạng hình tròn, thì sóng va đập do xe bị rung xóc gây ra sẽ phân tán đều lên
theo chu vi hình tròn của thân xitéc, không thể tạo nên hiện tượng ứng lực
quá tập trung, làm cho xitéc bị nứt vỡ. Nếu bề ngoài của xitéc có dạng hình
chữ nhật như côngtennơ thì lực va đập của chất lỏng tạo nên khi xe bị rung
động sẽ dễ tạo thành ứng lực tập trung, các góc cạnh của xitéc do bị ứng lực
quá lớn, có thể phá vỡ xitéc.

Ngoài ra ô tô xitéc hình tròn nói chung khi chạy sẽ tương đối ổn định, sức
bền kết cấu tương đối cao, ngay cả khi bị va quệt cũng khó bị hư hỏng hơn
so với xitéc hình vuông.
Từ khóa: Ô tô có xitéc; Xitéc tròn.

https://thuviensach.vn

8. Xe đông lạnh có gì đặc biệt?
Trung Quốc là một trong những nước rộng lớn nhất thế giới, nhưng do từ
Nam lên Bắc cách nhau hàng ngàn km, việc vận chuyển nhiều loại vật tư thật
là bất tiện, đặc biệt là những loại thực phẩm dễ bị hư hỏng, trước kia thường
khó chở đi xa.
Ngay từ đời Đường, truyền thuyết kể rằng, để lấy lòng Dương Quý Phi,
vua Đường Huyền Tông đã ra lệnh cho quần thần dùng ngựa chạy tiếp sức,
qua các trạm dịch, ngày đêm thần tốc vận chuyển vải, một loại quả nhiệt đới
đặc sản ở miền Nam lên Trường An (thành phố Tây An ngày nay) để cho
Dương Quý Phi thưởng thức. Mặc dù vậy, loại quả dễ bị nát hỏng như quả
vải, khi đưa đến Trường An, thì không còn tươi nữa.
Đi đôi với sự phát triển của ngành giao thông vận tải các loại phương tiện
giao thông nhanh đã khiến cho việc vận chuyển vật tư ngày càng thuận tiện,
nhanh chóng. Như máy bay chẳng hạn, nếu chở quả vải từ miền Nam lên bất
cứ thành phố nào ở miền Bắc, nhiều nhất cũng chỉ mất vài giờ đồng hồ, tuy
nhiên, giá thành vận chuyển bằng máy bay tương đối cao, hơn nữa phương
thức vận chuyển nào mà chi phí rẻ, khối lượng vận chuyển lớn và giữ cho
hàng được tươi lâu không?
Sự phát hiện của xe đông lạnh đã khiến cho nhiều loại thực phẩm dễ hỏng,
biến chất, như trái cây, thịt, đồ uống v.v., có thể vận chuyển được trên một
cự ly dài mà vẫn bảo đảm được độ tươi của chúng.
Xe đông lạnh chia làm hai loại lớn là ô tô đông lạnh và xe đông lạnh chạy
trên đường sắt. Ô tô đông lạnh chủ yếu dùng để vận chuyển thực phẩm trong
nội thành, như vận chuyển nước giải khát, quả tươi, cá, thịt v.v. từ nhà máy
đến các cửa hàng, có khi cũng tiến hành vận chuyển giữa các thành phố với
cự ly trung bình và ngắn. Xe đông lạnh chạy trên đường sắt đảm nhận nhiệm
vụ vận chuyển thực phẩm đông lạnh với cự ly trung bình và xa.
Trước kia một số xe đông lạnh dùng phương pháp đông lạnh bằng nước
đá, tức là người ta chất hỗn hợp tảng nước đá và muối vào trong thùng xe,
làm như vậy có thể giữ cho môi trường trong xe đạt đến nhiệt độ -8oC trở
xuống. Tuy nhiên phương pháp làm đông lạnh kiểu này chỉ có thể duy trì
một khoảng thời gian có hạn, nếu muốn vận chuyển đông lạnh đường dài thì
phải thiết lập các trạm tiếp đá và muối ở dọc đường, để luôn luôn bổ sung
"nguồn lạnh" duy trì hiệu quả làm lạnh.
Hiện nay, loại xe đông lạnh cơ giới đang được sử dụng rộng rãi. Nguyên
lý làm việc của nó về cơ bản cũng giống như tủ lạnh trong gia đình, tức là
https://thuviensach.vn

thông qua chất làm lạnh, sau khi hấp thụ nhiệt lượng thì hoá hơi, chất làm
lạnh sau khi hoá hơi sẽ được đưa vào một máy nén tăng áp và tăng nhiệt độ,
lại tiếp tục đi vào ống ngưng tụ và được làm lạnh thành chất lỏng, sau đó đi
vào một quá trình thu nhiệt làm lạnh mới. Xe đông lạnh cơ giới có thể duy trì
nhiệt độ bên trong xe trong một thời gian dài ở 18oC trở xuống, do đó, nhiều
người gọi xe đông lạnh một cách hình tượng và chính xác là "tủ lạnh siêu lớn
di động".
Đi đôi với nhu cầu về đời sống của con người không ngừng được nâng
cao, kỹ thuật đông lạnh cũng ngày càng phát triển. Ngoài việc xử lý có hiệu
quả đối với bản thân các loại thực phẩm đòi hỏi phải giữ được độ tươi lâu,
các loại phương tiện và phương thức tàng trữ vận chuyển bằng tàu thuỷ đông
lạnh, côngtennơ đông lạnh cũng tiếp tục xuất hiện, điều đó làm cho công
việc vận chuyển đông lạnh càng thêm thuận lợi, thực tế.
Từ khóa: Xe đông lạnh; Đông lạnh; Bảo quản tươi.

9. Tại sao loại xe taxi có dung tích xi lạnh
nhỏ sẽ bị đào thải?
Nhiều năm lại đây, ở nhiều thành phố của Trung Quốc, loại xe Hạ Lợi do
Thiên Tân sản xuất với loại hình tương đối nhỏ, giá cả phải chăng đã chiếm
phần nửa thị trường taxi đang lưu hành. Theo thống kê trong số xe taxi của
thành phố Thượng Hải, loại xe con có dung tích xi lanh (hay còn gọi là
lượng xả) nhỏ hơn 1,6 lít chủ yếu là xe Hạ Lợi đã từng chiếm 55% toàn bộ
số xe taxi. Ở các thành phố khác của Trung Quốc, tỷ lệ đó cũng không kém
hơn. Tuy nhiên bắt đầu năm 1995, cơ quan quản lý xe taxi Thượng Hải đã
quy định, các loại xe taxi có dung tích xi lanh 1,6 lít trở xuống, thời hạn sử
dụng không được quá năm năm, hoặc tổng số hành trình xe chạy không được
quá 300.000 km. Trên thực tế, đây là sự bắt đầu đào thải dần dần loại xe taxi
đó. Tại sao lại như vậy?
Thực ra thì, với một đô thị lớn hiện đại hoá như Thượng Hải, đi đôi với sự
hoàn thiện dần cơ sở hạ tầng giao thông và đường sá của thành phố, tình
hình chen chúc giao thông cũng đã được cải thiện rất nhiều. Điều đó tạo điều
kiện cho việc vận hành nhanh chóng về mặt giao thông của thành phố, đồng
thời cũng đặt ra yêu cầu cao hơn đối với tính năng thông qua với tốc độ
nhanh của các loại xe. Xe taxi là một phương tiện quan trọng của giao thông
thành phố, đương nhiên cũng phải thích ứng với sự biến đổi đó. Chúng ta
biết rằng, tốc độ của ô tô phụ thuộc vào công suất của xe, mà công suất của
xe lại được biểu thị bằng dung tích xi lanh. Ô tô có dung tích xi lanh lớn thì
https://thuviensach.vn

tất nhiên tốc độ xe cao hơn. Còn loại ô tô có dung tích xi lanh 1,6 lít trở
xuống muốn đạt tốc độ cao, thì phải luôn luôn ở trạng thái phụ tải lớn, do đó
làm cho động cơ chóng bị mòn hỏng, lượng xăng tiêu thụ tăng, hơn nữa do
xăng cháy không hoàn toàn làm cho môi trường bị ô nhiễm.
Mặt khác, taxi là một phương tiện giao thông cần thiết đòi hỏi môi trường,
chỗ ngồi thoải mái, có máy điều hoà nhiệt độ v.v. Nhưng động cơ của máy
điều hoà nhiệt độ lại bắt nguồn từ động cơ, điều đó có nghĩa là, muốn sử
dụng máy điều hoà nhiệt độ thì phải hy sinh một phần động lực, do đó tất
yếu đặt ra yêu cầu cao hơn đối với công suất động cơ. Trên thực tế, một số
xe taxi dung tích xi lanh nhỏ khi cho chạy máy điều hoà nhiệt độ đủ công
suất, thì không những tốc độ xe giảm xuống rất nhiều, mà có lúc lên dốc đột
nhiên bị tắt máy chết gí giữa đường làm ách tắc giao thông.
Do đó, việc cần thải loại xe taxi có dung tích xi lanh nhỏ về cơ bản mà
nói, là để thoải mái yêu cầu giao thông ở thành phố hiện đại đang ngày càng
phát triển.
Từ khóa: Xe Taxi; Dung tích

10. Tại sao lại có "ô tô năm bánh"?
Các ô tô mà ta thường thấy hằng ngày, nói chung chỉ có bốn bánh. Có một
số ô tô tải lớn, tuy rằng có nhiều bánh, nhưng chúng luôn luôn hình thành
nhóm bốn bánh, tạo thành bánh trước phải, bánh trước trái, bánh sau phải và
bánh sau trái của xe, điều đó tất nhiên không bao gồm loại ô tô khách cỡ lớn,
có hai "toa xe" và loại xe chuyên dùng cỡ lớn siêu trường. Tuy nhiên, bạn đã
thấy loại ô tô năm bánh (hoặc năm nhóm bánh) chưa?

https://thuviensach.vn

Ô tô năm bánh thường thiết kế cho loại xe tải hạng nặng 100 - 200 tấn trở
lên, chủ yếu dùng cho những công trình khai thác mỏ. Loại xe này tuy tải
trọng lớn, nhưng có nhược điểm là "tay chân lóng ngóng", đặc biệt là khi
chuyển hướng, quay đầu đều không linh hoạt, để nâng cao tính linh hoạt của
nó, các nhà thiết kế ô tô đã lắp thêm cho nó bánh xe thứ năm.
Bánh xe thứ năm được lắp ở vị trí chính giữa phía trước xe. Khi xe chạy
trên đường bình thường, bánh xe thứ năm được cất lên, thu mình phía trước
ba đờ sốc (đòn bảo hiểm). Khi xe quay vòng, người lái xe ấn nút chuyên
dùng, mở máy nén thuỷ lực, hạ bánh thứ năm xuống. Lúc này hai bánh xe ở
phía trước bị nâng lên khỏi m...