BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
NHÀ XUẤT BẢN GIÁO DỤC VIỆT NAM

TÀI LIỆU BỒI DƯỠNG GIÁO VIÊN
SỬ DỤNG SÁCH GIÁO KHOA
môn

CÔNG NGHỆ
(Tài liệu lưu hành nội bộ)

LỚP

7

s‡ng
c

u
c
i
c v‘
Ÿ
h
t
i
i tr
‡
n
t
Ku
:
h
sác

B

NHÀ XUẤT BẢN GIÁO DỤC VIỆT NAM

QUY ƯỚC VIẾT TẮT DÙNG TRONG SÁCH
CBQLGD: Cán bộ quản lí giáo dục
CNTT-TT: Công nghệ thông tin – truyền thông
GD&ĐT: Giáo dục và Đào tạo
GV: Giáo viên
GVCC: Giáo viên cốt cán
HS: Học sinh
NXBGDVN: Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam
SGK: Sách giáo khoa
SGV: Sách giáo viên

2

BỘ SÁCH: KẾT NỐI TRI THỨC VỚI CUỘC SỐNG

MỤC LỤC
Trang
Phần một: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG ......................................................... 5
1. ĐỊNH HƯỚNG BIÊN SOẠN SÁCH GIÁO KHOA CÔNG NGHỆ 7 ......................................... 5
1.1. Quan điểm biên soạn ................................................................................................................ 5
1.2. Điểm mới của sách giáo khoa Công nghệ 7 ..................................................................... 6
2. CẤU TRÚC SÁCH GIÁO KHOA CÔNG NGHỆ 7 ....................................................................... 7
2.1. Cấu trúc chung ............................................................................................................................ 7
2.2. Cấu trúc bài học .......................................................................................................................... 7
2.3. Cấu trúc dự án học tập ............................................................................................................. 8
3. THIẾT KẾ BÀI DẠY VỚI SÁCH GIÁO KHOA CÔNG NGHỆ 7 ................................................. 9
3.1. Dạy học phát triển năng lực ................................................................................................... 9
3.2. Thiết kế bài dạy với sách giáo khoa Công nghệ 7 ........................................................12
4. ĐÁNH GIÁ TRONG DẠY HỌC CÔNG NGHỆ 7 ......................................................................14
4.1. Định hướng đánh giá trong dạy học phát triển năng lực ..........................................14
4.2. Công cụ đánh giá trong dạy học Công nghệ 7 .............................................................16
5. HƯỚNG DẪN SỬ DỤNG NGUỒN TÀI NGUYÊN SÁCH VÀ CÁC HỌC LIỆU ĐIỆN TỬ
CỦA NHÀ XUẤT BẢN GIÁO DỤC VIỆT NAM ..........................................................................17
5.1. Giới thiệu, hướng dẫn sử dụng sách giáo viên ...............................................................17
5.2. Giới thiệu, hướng dẫn sử dụng sách tham khảo............................................................17
5.3. Cam kết hỗ trợ giáo viên, cán bộ quản lí trong việc sử dụng
nguồn tài nguyên sách và học liệu điện tử .....................................................................19
5.4. Hướng dẫn khai thác và sử dụng nguồn tài nguyên trong dạy học ......................20

Phần hai: HƯỚNG DẪN TỔ CHỨC DẠY HỌC MỘT SỐ BÀI
TRONG SÁCH GIÁO KHOA CÔNG NGHỆ 7 ............................ 24

TÀI LIỆU BỒI DƯỠNG GIÁO VIÊN SỬ DỤNG SÁCH GIÁO KHOA MÔN CÔNG NGHỆ LỚP 7

3

4

BỘ SÁCH: KẾT NỐI TRI THỨC VỚI CUỘC SỐNG

PHẦN MỘT

1

NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG

ĐỊNH HƯỚNG BIÊN SOẠN SÁCH GIÁO KHOA CÔNG NGHỆ 7

1.1. Quan điểm biên soạn
Sách giáo khoa (SGK) Công nghệ 7 được biên soạn trên cơ sở tiếp cận xu hướng
quốc tế về SGK phát triển năng lực (NL) đồng thời kế thừa ưu điểm của SGK hiện
hành. Cụ thể, SGK Công nghệ 7 thuộc bộ sách Kết nối tri thức với cuộc sống được
biên soạn dựa trên các quan điểm:
1.1.1. Phát triển phẩm chất, năng lực người học
SGK Công nghệ 7 được biên soạn bám sát các tiêu chuẩn, tiêu chí quy định về SGK
trong thông tư 33/2017/TT-BGDĐT. Tư tưởng phát triển NL và phẩm chất (PC) được
thể hiện rõ qua việc đạt được các tiêu chí như: Cấu trúc bài học trong SGK bao gồm:
mở đầu, kiến thức mới, luyện tập, vận dụng. Kiến thức mới được thể hiện thông qua
kênh chữ, kênh hình nhằm cung cấp thông tin để học sinh (HS) dựa vào đó xử lí, thực
hiện các hoạt động; tạo cơ hội và khuyến khích HS tích cực, tự lực, chủ động, sáng tạo
thông qua các hoạt động học; có nội dung giáo dục phát triển bền vững, bảo vệ môi
trường, biến đổi khí hậu, giáo dục tài chính; không định kiến về sắc tộc, tôn giáo, nghề
nghiệp, giới, lứa tuổi và địa vị,...
1.1.2. Bám sát Chương trình Giáo dục phổ thông năm 2018
SGK Công nghệ 7 được biên soạn bám sát mục tiêu, yêu cầu cần đạt, các biểu hiện
về PC chủ yếu, NL chung cốt lõi và được lồng ghép, tích hợp trong các hoạt động phù
hợp ở mỗi bài học. Phản ánh đầy đủ mục tiêu giáo dục công nghệ phổ thông; mô hình,
yêu cầu cần đạt về NL công nghệ cấp Trung học cơ sở; nội dung, yêu cầu cần đạt trong
chương trình (CT) Công nghệ lớp 7; định hướng phương pháp (PP), hình thức tổ
chức dạy học (DH) và kiểm tra đánh giá trong DH công nghệ.
1.1.3. Kết nối thực tiễn
SGK Công nghệ 7 thể hiện đầy đủ thông điệp chung của bộ sách Kết nối tri thức
với cuộc sống. Thông điệp của bộ sách thể hiện qua việc phát triển PC, NL của HS dựa
trên “chất liệu” kiến thức trong SGK; nội dung phù hợp với đặc điểm tâm, sinh lí và
trải nghiệm của HS; phản ánh những vấn đề của cuộc sống, cập nhật những thành tựu
của khoa học, công nghệ; giúp HS giải quyết những vấn đề của cuộc sống từ các cấp
độ và phương diện khác nhau.
TÀI LIỆU BỒI DƯỠNG GIÁO VIÊN SỬ DỤNG SÁCH GIÁO KHOA MÔN CÔNG NGHỆ LỚP 7

5

1.1.4. Nhẹ nhàng – Hấp dẫn – Thiết thực
Đây là quan điểm xuyên suốt và thống nhất của SGK Công nghệ giúp HS có được
những nội dung học tập bổ ích và thiết thực, tham gia và hứng thú với các hoạt động
học tập hấp dẫn và nhẹ nhàng.
Bên cạnh đó, quan điểm này còn được thể hiện và nhấn mạnh qua việc thúc đẩy
giáo dục STEM và giáo dục hướng nghiệp; coi trọng các hoạt động thực hành, trải
nghiệm và tư tưởng sư phạm tích cực; coi trọng kênh hình, tích hợp các nội dung giáo
dục xuyên chương trình; kết hợp với các môn học, hoạt động giáo dục khác trong
nhà trường.

1.2. Điểm mới của sách giáo khoa Công nghệ 7
– Cấu trúc bài học: Bài học trong SGK có cấu trúc hiện đại, là sự kết hợp hài hoà
của kênh HỌC LIỆU và kênh HOẠT ĐỘNG. Kênh HỌC LIỆU phản ánh nội dung
của chủ đề bài học. Kênh HOẠT ĐỘNG thể hiện tư tưởng sư phạm phát triển PC, NL
của HS trong bài học và được thể hiện thông qua các hộp chức năng.
– Dự án học tập: SGK Công nghệ 7 còn có các dự án học tập giúp HS vận dụng kiến
thức, kĩ năng đã có để thực hiện một nhiệm vụ phức hợp, có tính thực tiễn. Qua đó,
kết nối bài học với thực tiễn, góp phần phát triển NL, PC cho người học. Dự án học
tập được trình bày thống nhất, bao gồm các nội dung: nhiệm vụ, tiến trình thực hiện,
đánh giá, thông tin bổ trợ.
– Nội dung học tập: Nội dung bài học bám sát yêu cầu cần đạt trong CT môn Công
nghệ, đảm bảo tính cơ bản và cập nhật, gắn với thực tiễn, được trình bày sinh động và
đẹp mắt với sự kết hợp hài hoà của kênh chữ, kênh hình cùng các hộp chức năng thuật
ngữ và thông tin bổ sung.
– Tính sư phạm: Các hộp chức năng khám phá, thực hành, vận dụng, kết nối năng
lực, kết nối nghề nghiệp trong SGK Công nghệ 7 giúp HS tự học thuận lợi và hiệu quả
hơn; giúp cho giáo viên (GV) dễ dàng thiết kế các hoạt động dẫn nhập, hình thành
kiến thức, thực hành, vận dụng và tìm tòi mở rộng. Đây là những hoạt động học tập
đặc trưng của bài dạy phát triển PC, NL.
– Tính tích hợp: SGK Công nghệ 7 thể hiện đầy đủ quan điểm giáo dục tích hợp
qua việc lồng ghép nội dung giáo dục tài chính, giáo dục hướng nghiệp, giáo dục bảo
vệ môi trường, giáo dục biến đổi khí hậu và phát triển bền vững,... trong mỗi bài học,
dự án học tập.

6

BỘ SÁCH: KẾT NỐI TRI THỨC VỚI CUỘC SỐNG

2

CẤU TRÚC SÁCH GIÁO KHOA CÔNG NGHỆ 7

2.1. Cấu trúc chung
SGK Công nghệ 7 đề cập đến chủ đề “Nông – Lâm nghiệp, Chăn nuôi và Thuỷ sản”.
Trong Chương trình giáo dục phổ thông năm 2018, chủ đề này được thể hiện qua các
mạch nội dung: Trồng trọt (gồm Mở đầu về trồng trọt và quy trình trồng trọt); Trồng,
chăm sóc và bảo vệ rừng; Chăn nuôi (gồm Mở đầu về chăn nuôi và nuôi dưỡng, chăm
sóc và phòng, trị bệnh cho vật nuôi); Thuỷ sản. Đây đều là những nội dung gần gũi và
thiết thực với các em HS.
Sách được cấu trúc thành bốn chương, tương ứng với các mạch nội dung chính
trong Chương trình giáo dục phổ thông năm 2018 gồm Chương I: Trồng trọt; Chương
II: Lâm nghiệp; Chương III: Chăn nuôi; Chương IV: Thuỷ sản. Trong mỗi chương có
các bài học hoặc dự án học tập. Cuối mỗi chương có các bài ôn tập gồm nội dung sơ
đồ hoá kiến thức và các câu hỏi, bài tập tương ứng.
Mỗi bài học trong SGK là sự kết hợp hài hoà của kênh HỌC LIỆU và kênh HOẠT
ĐỘNG. Kênh HỌC LIỆU phản ánh nội dung của chủ đề bài học, được chia thành hai
tuyến là tuyến nội dung chính và tuyến nội dung bổ trợ. Kênh HOẠT ĐỘNG thể hiện
tư tưởng sư phạm phát triển PC, NL của HS trong bài học.
Dự án học tập trong SGK giúp HS vận dụng kiến thức, kĩ năng đã có để thực hiện
một nhiệm vụ phức hợp, có tính thực tiễn. Qua đó, kết nối bài học với thực tiễn, góp
phần phát triển NL, PC cho người học. Dự án trong SGK được trình bày thống nhất,
bao gồm các nội dung: nhiệm vụ, tiến trình thực hiện, đánh giá, thông tin bổ trợ.
Phần đầu SGK là nội dung hướng dẫn sử dụng sách, giúp HS hiểu được cấu trúc
của mỗi bài học, ý nghĩa của các hoạt động trong bài học, ghi nhớ các biểu tượng quy
ước được sử dụng trong bài học. Nhờ đó, việc học tập với SGK của HS sẽ dễ dàng và
hiệu quả hơn. Ở cuối SGK là bảng thuật ngữ, giải nghĩa các thuật ngữ chính đã được
thể hiện trong từng bài học, giúp HS nhanh chóng tra cứu các từ khoá quan trọng
trong SGK.

2.2. Cấu trúc bài học
Bài học trong SGK Công nghệ 7 được trình bày thống nhất gồm ba phần:
– Phần mở đầu: Phần này trình bày mục tiêu của bài, cùng với đó là một hình ảnh
biểu tượng gắn kết với nội dung của bài và một hệ thống các câu hỏi bắt đầu bằng câu
hỏi mở, sau đó là các câu hỏi phản ánh nội dung chính của bài học, đồng bộ với mục
tiêu và yêu cầu cần đạt của bài học.
TÀI LIỆU BỒI DƯỠNG GIÁO VIÊN SỬ DỤNG SÁCH GIÁO KHOA MÔN CÔNG NGHỆ LỚP 7

7

Nội dung của phần này giúp HS dễ dàng tự học với SGK, đồng thời nhằm định
hướng cho GV tổ chức hoạt động khởi động theo định hướng phát triển phẩm chất,
năng lực.
– Phần học liệu: Gồm nội dung chính và nội dung bổ trợ (được trình bày dưới
dạng thông tin bổ sung). Nội dung chính được lựa chọn đảm bảo tiêu chí phù hợp
với mục tiêu bài học, bám sát yêu cầu cần đạt (YCCĐ) của chương trình, thể hiện
định hướng phát triển PC, NL, có các nội dung tích hợp giáo dục STEM, giáo dục
Tài chính,… đồng thời đề cao tiêu chí Nhẹ nhàng – Hấp dẫn – Thiết thực. Thông tin
bổ sung là những thông tin bổ ích, thú vị và hấp dẫn liên quan tới nội dung học tập
nhưng lại mở rộng so với yêu cầu của bài học.
– Phần hoạt động: Phần này được trình bày dưới dạng các hộp chức năng, mỗi hộp
chức năng thể hiện một vai trò, ý nghĩa khác nhau, hướng tới mục tiêu bài học và phát
triển NL, PC cho HS. SGK Công nghệ 7 gồm các hộp chức năng sau đây:
+ Khám phá: Kiến tạo tri thức qua các hoạt động quan sát, phân tích và tổng hợp
từ các học liệu trong SGK hay liên hệ, kết nối với thực tiễn ở cấp độ liên hệ, với trải
nghiệm của bản thân trong đời sống.
+ Luyện tập: Trả lời các câu hỏi, thực hiện các bài tập liên quan tới kiến thức mới
của bài học. Trên cơ sở đó, phát triển kĩ năng nhận thức, khắc sâu kiến thức bài học.
+ Thực hành: Hoạt động nhận biết, thao tác với vật liệu, dụng cụ, sản phẩm công
nghệ nhằm kết nối lí thuyết với thực tế, hình thành và phát triển kĩ năng thao tác.
+ Vận dụng: Thực hiện một hay nhiều nhiệm vụ học tập phức hợp, gắn liền với
thực tiễn trên cơ sở huy động kiến thức, kĩ năng trong bài học. Hoạt động này hướng
tới hình thành và phát triển NL đặc thù bài học thể hiện cũng như kết nối bài học với
thực tiễn ở cấp độ hành động.
+ Kết nối năng lực: Hình thành và phát triển NL chung cốt lõi, NL thành phần của
NL công nghệ mà bài học không thể hiện. Hộp kết nối năng lực được thể hiện dưới hai
dạng: (1) Nội dung thông tin về NL; (2) Nhiệm vụ học tập để phát triển NL.
+ Kết nối nghề nghiệp: Trình bày về tên nghề, đặc điểm của nghề, cơ hội việc làm
của nghề, những yêu cầu về PC, NL của người làm nghề. Hộp chức năng này giúp thực
hiện tốt mục tiêu giáo dục hướng nghiệp trong môn Công nghệ, một trong những giá
trị mới của môn Công nghệ trong Chương trình giáo dục phổ thông năm 2018.

2.3. Cấu trúc dự án học tập
Dự án học tập hướng tới vận dụng kiến thức, kĩ năng đã học để thực hiện một
nhiệm vụ phức hợp trong bối cảnh thực tiễn. Dự án học tập trong SGK công nghệ 7
có cấu trúc gồm:

8

BỘ SÁCH: KẾT NỐI TRI THỨC VỚI CUỘC SỐNG

– Giới thiệu: trình bày bối cảnh thu hút sự quan tâm của HS vào vấn đề giải quyết
trong dự án học tập. Phần giới thiệu có thể là tình huống, câu chuyện, ý nghĩa của vấn
đề cần giải quyết.
– Nhiệm vụ: trình bày các nhiệm vụ cụ thể HS cần thực hiện trong dự án học tập.
Đây là những nhiệm vụ phức hợp, giải quyết vấn đề trong thực tiễn và gắn kết với kiến
thức, kĩ năng đã học trong chương.
– Tiến trình thực hiện: trình bày các công việc cụ thể theo tiến trình như một bản
kế hoạch, hướng dẫn để thực hiện được nhiệm vụ học tập của dự án. Tiến trình thực
hiện được nêu rõ ràng, đảm bảo tính vừa sức với HS lớp 7, đồng thời đảm bảo tính mở
phát huy tính linh hoạt, sáng tạo của HS.
– Đánh giá: các tiêu chí đánh giá việc thực hiện nhiệm vụ học tập của HS cũng như
các sản phẩm của dự án. Đây là nội dung vừa có tính chất định hướng cho HS trong
quá trình thực hiện dự án, vừa là cơ sở để triển khai các hoạt động đánh giá trong DH
theo dự án.

3

THIẾT KẾ BÀI DẠY VỚI SÁCH GIÁO KHOA CÔNG NGHỆ 7

3.1. Dạy học phát triển năng lực
3.1.1. Đặc điểm của dạy học phát triển năng lực và phẩm chất
Khác với dạy học định hướng nội dung, dạy học phát triển NL, PC cho HS quan
tâm trước hết tới việc xác định và mô tả yêu cầu về NL và PC mà người học cần đạt
được. Trên cơ sở đó, nội dung, phương pháp và hình thức tổ chức DH, kiểm tra đánh
giá cũng thay đổi theo. DH phát triển NL và PC cho người học có những đặc điểm sau:
(1) Hệ thống NL, PC được xác định một cách rõ ràng như là kết quả đầu ra của CT
đào tạo. Dưới góc độ dạy học bộ môn, các NL cần hình thành và phát triển bao gồm
các NL chung cốt lõi và NL đặc thù của môn học đó. Trong CT, hệ thống NL được mô
tả dưới dạng YCCĐ cho thời điểm cuối mỗi cấp học.
(2) Nội dung DH cùng những YCCĐ về kiến thức, kĩ năng của từng mạch nội dung,
chủ đề cần phản ánh được YCCĐ về NL bộ môn. Nội dung dạy học trong CT định
hướng phát triển NL có xu hướng tích hợp, gắn với thực tiễn, được cấu trúc thành các
chủ đề trọn vẹn.
(3) Trong CT, định hướng phát triển NL, PP DH chú trọng vào hành động, trải
nghiệm; tăng cường thí nghiệm và thực hành; đa dạng hoá các hình thức dạy học, kết
nối kiến thức học đường với thực tiễn đời sống; phát huy tối đa lợi thế trong vai trò
hình thành và phát triển NL, PC của một số PP, kĩ thuật DH tích cực.
(4) Đánh giá trong CT định hướng phát triển NL được xác định là thành phần tích
hợp ngay trong quá trình dạy học. Chú trọng đánh giá quá trình, đánh giá xác thực và
TÀI LIỆU BỒI DƯỠNG GIÁO VIÊN SỬ DỤNG SÁCH GIÁO KHOA MÔN CÔNG NGHỆ LỚP 7

9

dựa trên tiêu chí. Hoạt động đánh giá cần giúp cho người học nhận thức rõ mức độ
đạt được so với yêu cầu cần đạt về kiến thức, kĩ năng, NL. Trên cơ sở đó, có kế hoạch
DH phù hợp tới từng cá nhân.
(5) Mỗi bài học, hoạt động giáo dục đều góp phần hình thành và phát triển một,
một số, một vài yêu cầu cần đạt của NL (PC). Vai trò này cần được thể hiện tường
minh trong mục tiêu của bài học, hoạt động giáo dục. Khi đó, trong mỗi các hoạt động
DH phải thể hiện rõ vai trò của hoạt động góp phần phát triển yêu cầu cần đạt về NL,
PC như thế nào.
(6) NL, PC được hình thành và phát triển theo thời gian, đạt được từng cấp độ từ
thấp đến cao. Để hình thành và phát triển NL, PC, cần nhận thức đầy đủ về NL, hành
động và trải nghiệm có ý thức, nỗ lực và kiên trì trong các bối cảnh cụ thể đòi hỏi phải
thể hiện (hay phản ánh) từng NL, PC, trong mỗi bài học, hoạt động giáo dục. Sự khác
biệt về NL, PC chỉ có thể bộc lộ rõ ràng sau mỗi giai đoạn học tập nhất định.
3.1.2. Phát triển phẩm chất và năng lực trong dạy học Công nghệ
a) Phát triển phẩm chất
Cùng với các môn học và hoạt động giáo dục khác trong Chương trình giáo dục
phổ thông, môn Công nghệ có trách nhiệm và cơ hội hình thành, phát triển các PC
chủ yếu đã nêu trong Chương trình giáo dục phổ thông tổng thể.
Với đặc thù môn học, giáo dục công nghệ có lợi thế giúp HS phát triển các PC chăm
chỉ, trung thực, trách nhiệm qua dạy học nội dung công nghệ liên quan tới môi trường
công nghệ con người đang sống và những tác động của nó; qua các hoạt động thực
hành, lao động và trải nghiệm nghề nghiệp; qua các nội dung đánh giá và dự báo phát
triển của công nghệ.
PC được hình thành và phát triển trong DH công nghệ thông qua môi trường giáo
dục ở nhà trường trong mối quan hệ chặt chẽ với gia đình và xã hội; các nội dung học
tập có liên quan trực tiếp; các PP và hình thức tổ chức DH. Căn cứ yêu cầu cần đạt về
PC đã được mô tả, mỗi bài học, ngoài các mục tiêu về kiến thức, kĩ năng, NL cần đạt,
cần chỉ rõ cơ hội góp phần phát triển ở người học các PC phù hợp.
b) Phát triển năng lực chung cốt lõi
Chương trình giáo dục phổ thông mới đưa ra 10 NL cốt lõi. Trong đó có 3 NL
chung là tự chủ và tự học, giao tiếp và hợp tác, giải quyết vấn đề và sáng tạo. Các môn
học, hoạt động giáo dục đều có trách nhiệm hình thành và phát triển NL này. Trong
DH công nghệ, cơ hội và cách thức phát triển các NL chung cốt lõi được thể hiện cụ
thể như sau:
– NL tự chủ và tự học: Trong giáo dục công nghệ, NL tự chủ của HS được biểu
hiện thông qua sự tự tin và sử dụng hiệu quả các sản phẩm công nghệ trong gia đình,
cộng đồng, trong học tập, công việc; bình tĩnh, xử lí có hiệu quả những sự cố kĩ thuật,

10

BỘ SÁCH: KẾT NỐI TRI THỨC VỚI CUỘC SỐNG

công nghệ; ý thức và tránh được những tác hại (nếu có) do công nghệ mang lại,... NL
tự chủ được hình thành và phát triển ở HS thông qua các hoạt động thực hành, làm
dự án, thiết kế và chế tạo các sản phẩm công nghệ, sử dụng và đánh giá các sản phẩm
công nghệ, bảo đảm an toàn trong thế giới công nghệ ở gia đình, cộng đồng và trong
học tập, lao động.
Để hình thành, phát triển NL tự học, GV coi trọng việc phát huy tính tích cực, tự
lực, chủ động của HS, đồng thời quan tâm tới nguồn học liệu hỗ trợ tự học (đặc biệt là
học liệu số), PP, tiến trình tự học và đánh giá kết quả học tập của HS.
– NL giao tiếp và hợp tác: NL giao tiếp và hợp tác được thể hiện qua giao tiếp công
nghệ, một thành phần cốt lõi của NL công nghệ. Việc hình thành và phát triển ở HS
NL này được thực hiện thông qua dạy học hợp tác trong nhóm nhỏ, khuyến khích HS
trao đổi, trình bày, chia sẻ ý tưởng,... khi thực hiện các dự án học tập và sử dụng, đánh
giá các sản phẩm công nghệ được đề cập trong CT.
– NL giải quyết vấn đề và sáng tạo: Giáo dục công nghệ có nhiều ưu thế trong hình
thành và phát triển NL giải quyết vấn đề và sáng tạo ở HS thông qua các hoạt động
tìm tòi, sáng tạo sản phẩm mới; giải quyết các vấn đề về kĩ thuật, công nghệ trong thực
tiễn. Trong CT môn Công nghệ, tư tưởng thiết kế được nhấn mạnh và xuyên suốt từ
cấp Tiểu học đến cấp Trung học phổ thông và được thực hiện thông qua các mạch nội
dung, thực hành, trải nghiệm từ đơn giản đến phức tạp, là điều kiện để hình thành,
phát triển NL giải quyết vấn đề và sáng tạo.
NL chung được hình thành và phát triển trong mỗi mạch nội dung, chủ đề học tập
cụ thể. Tuỳ theo đặc điểm, tính chất của nội dung mà mỗi bài học sẽ góp phần phát
triển NL, thành tố của NL, hay một số yêu cầu cần đạt cụ thể. GV cần nghiên cứu kĩ
về NL chung để hiểu bản chất, cấu trúc, yêu cầu cần đạt cho từng cấp học. Từ đó mới
có cơ sở đề xuất mục tiêu phát triển NL cho mỗi bài dạy.
c) Phát triển năng lực công nghệ
NL công nghệ và các mạch nội dung của môn Công nghệ là hai trục tư tưởng chủ
đạo của môn học, có tác động hỗ trợ qua lại. NL công nghệ sẽ góp phần định hướng
lựa chọn mạch nội dung; ngược lại, mạch nội dung sẽ là chất liệu và môi trường góp
phần hình thành phát triển NL, đồng thời cũng sẽ định hướng hoàn thiện mô hình
NL công nghệ.
NL công nghệ được hình thành và phát triển thông qua hoạt động dạy học trong
mỗi mạch nội dung, mỗi chủ đề cụ thể. Trong mỗi bài học cụ thể cần tham chiếu đầy
đủ với mô hình NL công nghệ để xác định bài học đó sẽ định hướng phát triển các yêu
cầu cần đạt nào trong mô hình NL.

TÀI LIỆU BỒI DƯỠNG GIÁO VIÊN SỬ DỤNG SÁCH GIÁO KHOA MÔN CÔNG NGHỆ LỚP 7

11

3.2. Thiết kế bài dạy với sách giáo khoa Công nghệ 7
3.2.1. Xác định mục tiêu bài học
Mục tiêu bài học được các tác giả SGK xây dựng dựa trên cơ sở cụ thể hoá yêu cầu
cần đạt trong CT, bao gồm mục tiêu kiến thức, kĩ năng và mục tiêu phát triển NL, PC.
Việc xác định mục tiêu phát triển NL không chỉ là việc nhắc tên NL, PC trong mục
tiêu, mà cần chỉ ra những yêu cầu cần đạt của NL, PC (đã được mô tả trong CT) phù
hợp với đặc điểm nội dung bài học.
Mỗi bài học sẽ được biên soạn dựa trên mục tiêu đã xác định, đảm bảo tính thống
nhất giữa SGK và CT môn học.
Để việc sử dụng SGK được linh hoạt và sáng tạo, mục tiêu bài học không thể hiện ở
SGK, mà được trình bày trong SGV như là một gợi ý khả thi về mục tiêu bài học.
Khi lập kế hoạch dạy học, GV có thể sử dụng nguyên mục tiêu bài học trình bày
trong SGV hay có những điều chỉnh, bổ sung cần thiết phù hợp với đặc điểm tâm, sinh
lí của HS, với điều kiện của nhà trường, địa phương.
3.2.2. Phân tích cấu trúc và đặc điểm nội dung bài học
Nội dung DH phản ánh các tri thức về chủ đề DH. Trong DH phát triển NL, nội
dung DH là chất liệu để tổ chức các hoạt động DH để đạt được mục tiêu bài học. Việc
phân tích cấu trúc và đặc điểm nội dung bài học sẽ giúp thiết kế các hoạt động DH
phù hợp và hiệu quả.
Nội dung bài học trong SGK được cấu trúc thành các mục lớn, tương ứng với các
mục tiêu của bài học. Mỗi mục lớn trong SGK sẽ là cơ sở để thiết kế một hay nhiều
hoạt động học tập nhằm hình thành kiến thức mới trong mỗi bài học.
Đặc điểm nội dung trong SGK có thể được phân tích trên các phương diện: những
kiến thức, kĩ năng, trải nghiệm mà HS đã có về nội dung bài học (đã được học, đã có
trải nghiệm trong thực tiễn); nội dung bài học có liên quan tới các môn học khác, đặc
biệt là các môn học STEM (thường trong Toán và các môn Khoa học); những cơ sở
khoa học nào HS chưa được học ở những môn học có liên quan và phải công nhận
trong bài học; mức độ phức tạp và trừu tượng của nội dung kiến thức so với trình độ
nhận thức của HS; vai trò và tần suất sử dụng kiến thức, kĩ năng của bài học này trong
các bài học tiếp theo,...
Làm rõ đặc điểm nội dung trong SGK như trên sẽ giúp lựa chọn và sử dụng PP, kĩ
thuật DH phù hợp và hiệu quả, phát huy tính tích cực, chủ động của HS, hướng tới
đạt được các mục tiêu về PC và NL đã nêu trong mục tiêu bài học. Ví dụ, với những
nội dung xa lạ và mới với HS, có thể phải diễn giải, minh hoạ để HS tiếp cận dễ dàng

12

BỘ SÁCH: KẾT NỐI TRI THỨC VỚI CUỘC SỐNG

với kiến thức mới. Ngược lại, với những nội dung học tập gần gũi, có thể đàm thoại,
khai thác những kinh nghiệm đã có của HS, hệ thống hoá và dẫn dắt tới kiến thức mới
được đề cập trong bài học.
3.2.3. Thiết kế các hoạt động dạy học
a) Hoạt động mở đầu
Hoạt động mở đầu, đôi khi còn gọi là hoạt động khởi động, đặt vấn đề bài học, là
hoạt động học tập nhằm tạo tâm thế học tập, giúp HS nhận thức đầy đủ về vấn đề cần
giải quyết và ý nghĩa của bài học, về mục tiêu bài học cần đạt được. Hoạt động mở đầu
cần tự nhiên và gắn với thực tiễn; khai thác được kinh nghiệm đã có của HS với bài
học; nêu bật được vấn đề và ý nghĩa của bài học với cuộc sống, với HS; đảm bảo sự
tham gia và chú ý của tất cả HS trong lớp.
Mỗi bài học trong SGK, hệ thống các câu hỏi trong bài học được sử dụng làm chất
liệu cho thiết kế hoạt động này. GV có thể căn cứ vào các thông tin này để tổ chức hoạt
động khởi động cho HS.
Bên cạnh đó, có thể tham khảo các hộp chức năng Kết nối nghề nghiệp, Thông tin
bổ sung làm cơ sở để thiết kế hoạt động khởi động, đảm bảo sự linh hoạt và sáng tạo
khi sử dụng SGK. Hoạt động mở đầu của bài học có thể được thực hiện qua một số
hình thức như: kể chuyện; đàm thoại; tổ chức trò chơi; đóng vai; tranh luận; biểu diễn
thí nghiệm, thực hành,...
b) Hoạt động hình thành kiến thức mới
Hoạt động học tập này giúp HS chiếm lĩnh tri thức mới trong bài học. Nhiệm vụ
học tập của HS trong hoạt động hình thành kiến thức mới có độ khó được thiết kế
tương đương với cấp độ động từ được sử dụng trong mục tiêu tương ứng của bài học.
Bên cạnh đó, hoạt động này cần được thiết kế đảm bảo sự chủ động, tự lực và tích
cực của HS trong quá trình khám phá tri thức.
Gợi ý chính cho hoạt động hình thành kiến thức mới là các hộp chức năng Khám phá
sử dụng trong mỗi bài học. Cùng với đó có thể là những ý tưởng trong các hộp chức
năng: Thông tin bổ sung, Kết nối năng lực, Kết nối nghề nghiệp. Dựa vào các hộp chức
năng nêu trên, hoạt động hình thành kiến thức mới sẽ được thiết kế một cách linh
hoạt, đồng bộ với mục tiêu, nội dung bài học.
Ngoài ý tưởng sư phạm đã được thể hiện trong SGK, GV có thể lựa chọn nhiều PP,
kĩ thuật DH khác nhau để thiết kế hoạt động hình thành kiến thức mới. Cụ thể, có thể
sử dụng PP đàm thoại gợi mở; PP DH trực quan; DH algorit; DH tìm tòi, khám phá;
DH hợp tác theo nhóm nhỏ,... cùng các kĩ thuật DH như KWL, công não, khăn trải
bàn, các mảnh ghép,... có thể được sử dụng để thiết kế hoạt động học tập này.
TÀI LIỆU BỒI DƯỠNG GIÁO VIÊN SỬ DỤNG SÁCH GIÁO KHOA MÔN CÔNG NGHỆ LỚP 7

13

c) Hoạt động thực hành, luyện tập
Thực hành, luyện tập là hoạt động hình thành và phát triển kĩ năng nhận thức hay
vận động, khắc sâu kiến thức bài học, hướng tới đạt được mục tiêu về kĩ năng và phát
triển NL của bài học. Hoạt động này thường dựa trên nội dung kiến thức mới HS đã
chiếm lĩnh được ở hoạt động trước. Trong hoạt động này, HS thường được quan sát để
hiểu thao tác mẫu, luyện tập theo tiến trình và tự điều chỉnh trong quá trình luyện tập
dưới sự giám sát, trợ giúp của GV, hướng tới mục tiêu bài học.
Gợi ý thiết kế cho hoạt động thực hành, luyện tập trong SGK Công nghệ là hộp
chức năng Luyện tập và Thực hành. Trong đó quy định rõ vật liệu, thiết bị (trong nhiều
trường hợp là học liệu trong SGK), nhiệm vụ và tiến trình thực hiện, yêu cầu về sản
phẩm, những gợi ý cho hoạt động. Bên cạnh đó, hộp chức năng Kết nối năng lực. Kết
nối nghề nghiệp cũng có thể được xem xét trong quá trình thiết kế hoạt động thực
hành, luyện tập.
Với những hoạt động thực hành, luyện tập phức tạp, GV có thể sử dụng PP làm mẫu –
quan sát và huấn luyện – luyện tập để thiết kế hoạt động thực hành theo cấu trúc bài
thực hành ba giai đoạn gồm hướng dẫn ban đầu – hướng dẫn thường xuyên – hướng
dẫn kết thúc. Với các hoạt động thực hành, luyện tập, vấn đề an toàn cho thiết bị, cho
HS và GV cần được quan tâm ngay khi thiết kế hoạt động.
d) Hoạt động vận dụng
Hoạt động vận dụng là hoạt động kết nối bài học với thực tiễn ở cấp độ hành động.
Hoạt động này được thực hiện ở trong và ngoài lớp học nhằm vận dụng kiến thức,
kĩ năng đã học vào thực tiễn cuộc sống, góp hình thành và phát triển NL, PC đã nêu
trong mục tiêu bài học. Nhiệm vụ thực hiện trong hoạt động này cần đủ thách thức,
hấp dẫn HS; kết nối được bài học với thực tiễn.
Trong SGK Công nghệ 7, gợi ý cho hoạt động vận dụng được thể hiện qua hộp chức
năng Vận dụng, thường được đặt ở cuối bài học. Dựa vào đó, kết hợp với các hộp chức
năng Kết nối năng lực, Kết nối nghề nghiệp (nếu có), thiết kế hoạt động vận dụng với
nhiệm vụ rõ ràng mà HS cần thực hiện và sản phẩm HS cần phải có, cùng những lưu
ý về tiến trình thực hiện, những vấn đề về an toàn trong quá trình triển khai ở ngoài
nhà trường.
Trong một số trường hợp, hoạt động vận dụng có thể được thiết kế dưới dạng một
dự án học tập. Khi đó, các hoạt động học tập sẽ được triển khai theo tiến trình của PP
DH theo dự án, một PP DH hiệu quả trong DH công nghệ phổ thông.

4

ĐÁNH GIÁ TRONG DẠY HỌC CÔNG NGHỆ 7

4.1. Định hướng đánh giá trong dạy học phát triển năng lực
Quan điểm hiện đại về kiểm tra, đánh giá theo định hướng phát triển PC, NL HS
chú trọng đến đánh giá quá trình để phát hiện kịp thời sự tiến bộ của HS và vì sự tiến

14

BỘ SÁCH: KẾT NỐI TRI THỨC VỚI CUỘC SỐNG

bộ của HS, từ đó điều chỉnh và tự điều chỉnh kịp thời hoạt động dạy và hoạt động
học trong quá trình DH. Quan điểm này thể hiện rõ: coi mỗi hoạt động đánh giá như
là học tập (Assessment as learning) và đánh giá là vì học tập của HS (Assessment for
learning). Ngoài ra, đánh giá kết quả học tập (Assessment of learning) cũng sẽ được
thực hiện tại một thời điểm cuối quá trình giáo dục để xác nhận những gì HS đạt được
so với chuẩn đầu ra.
Theo quan điểm phát triển NL, việc đánh giá kết quả học tập không lấy việc kiểm
tra khả năng tái hiện kiến thức đã học làm trung tâm của việc đánh giá. Đánh giá kết
quả học tập theo NL cần chú trọng khả năng vận dụng sáng tạo tri thức trong những
tình huống ứng dụng khác nhau. Hay nói cách khác, đánh giá theo NL là đánh giá kiến
thức, kĩ năng và thái độ trong bối cảnh có ý nghĩa. Xét về bản chất thì không có mâu
thuẫn giữa đánh giá NL và đánh giá kiến thức kĩ năng, đánh giá NL được coi là bước
phát triển cao hơn so với đánh giá kiến thức, kĩ năng. Để chứng minh HS có NL ở một
mức độ nào đó, phải tạo cơ hội cho HS được giải quyết vấn đề trong tình huống mang
tính thực tiễn. Khi đó HS vừa phải vận dụng những kiến thức, kĩ năng đã được học ở
nhà trường, vừa phải dùng những kinh nghiệm của bản thân thu được từ những trải
nghiệm bên ngoài nhà trường (gia đình, cộng đồng và xã hội).
Đánh giá trong DH phát triển NL chú trọng cả đánh giá thường xuyên và đánh giá
định kì. Trong đó:
– Đánh giá thường xuyên: hay còn gọi là đánh giá quá trình là hoạt động đánh giá
diễn ra trong tiến trình thực hiện hoạt động giảng dạy môn học, cung cấp thông tin
phản hồi cho GV và HS nhằm mục tiêu cải thiện hoạt động giảng dạy, học tập. Đánh
giá thường xuyên chỉ những hoạt động kiểm tra đánh giá được thực hiện trong quá
trình DH, có ý nghĩa phân biệt với những hoạt động kiểm tra đánh giá trước khi bắt
đầu quá trình DH một môn học nào đó (đánh giá đầu năm/đánh giá xếp lớp) hoặc sau
khi kết thúc quá trình DH môn học này (đánh giá tổng kết). Đánh giá thường xuyên
được xem là đánh giá vì quá trình học tập hoặc vì sự tiến bộ của H...