B ỆN H
ĐAU ĐẰU

NHÀ XUẤT BẢN VĂN HÓA - THÔNG TIN
43 Lò Đ ú c -H à Nội
Chịu trách nhiệm xuất bản; LÊ TIEN DŨNG
Chịu trách nhiệm bản thảo: vũ THANH VIỆT
Biên tập: Hải Yến
Thiết kế bìa: Tân Việt - Chế bản: Đại Minh Books
In 1.500 cuốn khổ 13 X 20.5cm
tại Công ty TNHH In TM và dịch vụ Nguyễn Lâm
Số ĐKXB 272 - 2014/CXB/95 - 12/VHTT.
QĐXB số: 199A^HTT-KH
Cấp ngày 03 tháng 03 năm 2014
In xong và nộp lưu chiểu quý II năm 2014

Tủ sách Y HỌC PHỔ THỐNG

BỆNH

Đ A U ĐẦU
Khắc Trường (Biên soạn)

NHÀ XUẤT BẢN VĂN HÓA - THÔNG TIN

Phần I
Bệnh đau đầu và các nguyên nhân

BỆNH ĐAU ĐẦU

Bệnh đau đầu
Bệnh đau đầu là gì ?
Trong y học, đau đầu là triệu chứng đau nhức ờ
phần đầu do nhiều chứng bệnh kliác nhau gây ra. Đau
đầu là do sự xáo động trong các cáu trúc nhạy cảm đau
trong đầu. Bán thân bộ não kliông nhạy cảm với đau, vì
nó không có thụ thế cảm nhận đau. Một số vùng trên
đầu và cố có các cấu trúc nhạy cảm đau. Các cấu trúc đó
đuợc chia làm 2 loại: trong sọ (mạch máu, màng não, và
các dây thần kinh sọ) và ngoài sọ (màng ngoài xương sọ,
cơ, dây thần kinh, động mạch và tĩnh mạch, mô dưới da,
mắt, tai, xoang và niêm mạc).
Nguyên nhân
Mặc dù đến nay khoa học chưa hiếu hết được các
nguyên nhân của đau đầu, nhưng các chuyên gia tin rằng
một số chất có thê gây ra đau đầu bàng cách kích thích
hệ thần kinh phóng ra lứiững hoá chất khiến các mạch
máu não phồng ra.

Tủ sách Y HỌC PHỔ THÔNG

Các mạch máu não phồng ra càng to, càng nhiều
hoá chất đuợc phóng ra, làm tấy những mô xung quanh
mạch máu và gây ra đau đầu.
Hàng triệu nguời bị đau đầu nặng làm ảnh hưởng
đến cuộc sống hàng ngày. Hầu hết chúng ta đều đố lỗi
do căng thắng hay bệnh tật gây ra đau đầu, nhtrng thực
tế các chuyên gia cho rằng thực phấm, hoóc môn, thay
đổi thời tiết, lối sống và một số loại thuốc mới là những
nguyên nhân phố biến nhất gây ra đau đầu.
Ngiiỵên nhân do diực phẩm: khoáng 10 - 15%
trường hợp đau nứa đầu là do ăn uống. Nitrit natri và
natri, những chất bảo quản trong các loại thịt như thịt
hun khói, thịt lợn nướng, xúc xích có thê kích hoạt con
đaư nứa đầu. Một số người bị đau đầu do đường nhân
tạo, một số phản ihig tiêu cực với turamine, hoá chất có
trong kem chua, rượu vang, men bia, và phó mát đế lâu
ngày. Thậm chí, rượu trắng, vang trắng và sâm banh
cung có thể gây ra đau đầu, vì cồn khiến cho các mạch
máu não phồng ra.
Cà phê cũng tác động đến đau đầu ớ những mức độ
kliác nhau, ơ một số người, uống một lượng caffeine vừa
phải (1 cốc cà phê mỗi ngày) là có thế trị đau đầu, nhưng
với một số ngitòi, thì chi một chút cà phê có thê thúc đấy
con đau đầu phát triển.
Nguyên nhân do hoóc môn: khoảng 70% người đau
nứa đầu là phụ nữ. Những thay đối hàm lượng estrogen

BỆNH ĐAU ĐẰU

là nguyên nhân. Phụ nữ thường bị đau đầu nặng nhất
khoảng 2 - 3 ngày trước kỳ kinh klii hàm lượng estrogen
xuống thấp. Những ngirời dùng thuốc tránh thai cũng dễ
bị đau đầu. Đau đầu nặng hơn ớ khoảng 1/3 số phụ nữ
dùng thuốc tránh thai. Nhưng với những phụ nữ chu kỳ
kinh bất thường, thuốc tránh thai có thê cái thiện tình
trạng đau đầu.
Mang thai có những tác động khác nhau đối với đau
đầu; Một số phụ nữ đau đầu nặng hơn khi mang thai,
nhưng klioảng 60% phụ nữ bị đau đầu cám thấy tốt hơn
hoặc Idiói hắn klú mang thai, do hàm lượng estrogen tăng
lên khi có thai. Nliững người bị đau đầu sứ dụng liệu pháp
thay thế hoóc môn (HRT) nên dùng băng dán và gel, là
những cách cung cấp estrogen ốn định hơn là thuốc.
Nguyên nhản do lối sống: hàm lượng đường trong
máu thấp do ản kiêng hay bó hữa, uống quá nhiều nước
có thê gây ra đau đầu. Trong cuộc sống hiện đại, điều tn
tận gốc đati đầu, căng thảng là điều rất khó khăn, nhưng
giữ căng thắng ớ mức quán lý được có thê giúp hạn chế
một nguyên nhân gây ra đau đầu.
Nguyên nhâiì do dìay dối môi trường sống: một số
người tiếp xức với sơn, kliói, nước hoa hay nếu xức nước
hoa có thê bị đau đầu. Tliay đổi độ cao, ánh đèn huỳnli
quang cũng là nguyên nliân gây đau đầu. Đặc biệt, nliiều
người đi máy bay bị đau đầu do tliay đối độ cao, sự kliác
biệt múi giờ, độ ấm dtấp Uong máy bay, thiếu ngủ. Mặc dù,

Tủ sách Y HỌC PHổ THÔNG

bão không gáy ra đau đầu, nhưng sự giám áp suất không
klú trước cơn bão có tliế gây ra đau đầu ớ một số người.
Thuốc giám dau: Nliiều người dùng thuốc giảm
đau không kê đơn đê đối phó với đau đầu, nhưng những
thuốc này có thê lợi bất cập hại, nếu sử dụng quá thường
xuyên hoặc kéo dài quá lâu.
Đau đầu là một triệu chứng rất thường gặp và
nguyên nhân gây ra cung có rất nhiều. Đó có thế là do
ăn uống thiếu chất hoặc cũng có thê là do stress hay mệt
mói. Tuy nhiên còn có nhiều nguyên nhân khác nữa.
Dưới đây là một số dấu hiệu kliác cOng có kliả năng gây
đau đầu cao, đặc biệt là ó phần miệng và răng.
- Đau phía sau mắt.
- Đau hàm.
- Nghiến răng.
- Các khớp xương hàm xuất lũện tiếng kêu.
- Klũ chạm tay vào đầu thì thấy đau.
- Đau tai hoặc ù tai.
- Đau cố, đau vai hoặc đau lưng.
- Hoa mắt.
Biểu hiện nguy hiểm của bệnh đau đầu
Đau đầu là một hiện tượng khá phố biến và đa số
trường hợp thì chi cần uống một vài viên thuốc là kliói.
Tuy nhiên, nếu đau đầu mà đi kèm với một trong những

BỆNH ĐAU ĐẲU

*

dấu hiệu duới đây thì bạn cần có một sự quan tâm đúng
mức, thậm chí là phải đi khám ngay.
- Bạn bị hành hạ bđi chứng đau đầu tới hơit 3 lần
trong một tuần.
- Ngày nào bạn cũng bị đau đầu và phải uống thuốc
giám đau hàng ngày.
- Bạn phái dùng rẩt nhiều thuốc, thậm chí là nhiều
hơn cả đơn thuốc, mới thoát kltỏi bị nhức đầu.
- Bạn thấy cố khó củ động hoặc co thê bị sốt.
- Bạn thấy khó thớ và xuất hiện các triệu chứng lạ ớ
mắt, tai, mũi hay cổ họng.
- Bạn bị chóng mặt, hoa mắt, nói năng kém luu loát
hay bị mệt.
- Dấu hiệu nguy hiếm cuối cùng đi kèm với nhức
đầu là bạn cám thấy buồn nôn.
Đây có thê đuợc coi là những dấu liiệu rất quan
trọng báo hiệu sự nguy hiểm đối với sức khoé của bạn
nếu đi kèm với chúng là chúng nhức đầu. Bạn nên có một
sự quan tâm đứng mức tới những dấu hiệu này.
Điều trị
Đê phát lũện ra yếu tố nào liên quan đến đau đầu,
bạn nên ghi lại những thông tin liên quan đến đau đầu
(mức độ đau, ngày kiiủi, thời tiết, khi ngú, ăn uống gì, và
nliững thứ bạn cho là có liên quan đến đau đầu) ít nhất

o

Tủ sách Y HỌC PHỔ THÔNG

vài tuần. Ngoài ra, cung nên glũ lại những loại thuốc bạn
uống, cả kê đon và kliông kê đon, thuốc bố hay tháo dược.
Tìm ra loại thuốc phù hợp đê trị chứng đau đầu: Có
hai loại thuốc chính là các thuốc ngăn ngừa giảm số lần
và cường độ đau dầu, và các thuốc cấp tính.
Nếu hạn đang bị đau đầu, các thuốc cấp tính có thê
giúp giám đau. Triptan, loại thuốc tác động vào hoá chất
não, được coi là thuốc điều trị đau nứa đầu hiệu quá lứiất.
Uống càng sớm trước cơn đau, thời gian cơn đau tấn
công càng giảm.

BỆNH ĐAU ĐẦU

4

Bệnh đau nửa đầu
nứa đầu là chứng bệnh đau đầu hay gặp nhất
ớ phụ nữ. Có ít nhất 5% tống số phụ nữ bị đau uứa đầu,
có nghĩa là ỏ Việt Nam có cá triệu phụ nữ bị căn bệnh
này hành hạ, ít nhất là 1 lần trong đời. Đàn ông cũng
có thê bị bệnh này, nhung ít hơn nhiều, và thuờng cũng
kliông nặng bằng chị em. Bệnh không gây chết nguời hay
tàn phế, nhung ánh huóng nhiều tới sinh hoạt và nghề
nghiệp cứa ngitời bệnh.
Nguyên nhân
Do sự tham gia cùa nhiều yếu tố: mạch máu ó đầu
(đau do co mạch truớc, sau đó giãn mạch), các chất trung
gian hoá học (trong đó có vai trò của serotonin), sự tích
tụ bất thuờng calci bên trong tế bào thần kinh... Ngtíòi
ta còn ghi nhận, ở phụ nữ cơn đau nhiều klú liên quan
đến thời gian truớc khi hàiứr kinh. Bệnh không đưa đến
tủ vong nhưng làm cho người bệnh khố sở vì các cơn đau
đầu tái diễn làm ảnh hướng đến sinh hoạt và chất lượng
cuộc sống.

Tủ sách Y HỌC PHỔ THÔNG

Trong cơn đau nứa đầu, các mạch máu cùa màng
não (lớp màng báo vệ não và tủy sống) và những mạch
máu trong não là đối tuợng bị viêm và giãn ra. Điều khiến
cho người ta bị đau chính là sự kết hợp cùa hai hiện tượng
đó. Chúng xuất hiện vì những mạch máư não nhận được
một tín hiện lệch lạc của não: hệ thống thần kinh chi hưy
chung, thông thường là nghi ngơi, bỗng hoạt động một
cách không bình thường và phát ra một cơn (bệnh biến)”.
Tất cá mọi người đều có thế là nạn nhân và trong
mọi lúc. Sự kliác nhau giữa một cá nhân “bình thường”
và một ngirời bị đau nứa đầu “thực sự” là ngirời này bị
đau thường xuyên. Cực kỹ nhạy cảm vói mỗi yếu tố được
phát ra (stress, mệt mói...), bệnh nhân bị đau nhiều lần.
Nguyên nhân: một sự bất thường trong kích thích của
não. Đê truyền một tín hiệu từ nơron này đến một nơron
khác phải phát ra một xung điện. Nlrưng những nơron
cứa các bệnh nhân đó lại truyền đi quá nhiều tín hiệu như
một cục pin phát điện ra quá mạnh...
Các dấu hiệu đau nửa dầu
Người ta chia bệnh đau nứa đầu Migraine, làm hai
thế chính:
Migiaine kliông có dấu hiệu báo tníớc:
Tlioạt tiên bệnh nhân đau một bên đầu ớ vùng trán
hoặc trán - thái dương, sau có thê lan ra toàn bộ đầu và
kết thúc ớ bên đối diện nhưng kliông bao giờ đau lan ra
vùng mặt. Trong cơn đau, sắc mặt xanh tái, da lạnh, nối

BỆNH ĐAU ĐẦU

gai ốc, người bệnh có cám giác thái dương như bị giãn
cáng ra, mạch máu ớ thái dương nấy đập theo nhịp tim,
kèm theo là cảm giác lợm giọng, buồn nôn, nôn. Một
số trường hợp còn chóng mặt, mất thăng bằng. Một đặc
điếm nữa là cơn đau tăng lên klii gắng sức, khi tiếp xúc
với ánh sáng, tiếng động mạnh, và sẽ giảm đi klữ nghi
ngơi yên tĩnh trong bóng tối và klii chườm lạnli hoặc day
thái dương. Ngoài ra, nhiều bệnh nhân klii đau đầu rất
nhạy cảm với mùi, có klii họ còn ngứi thấy mùi lạ, tuy
nhiên khám bệnh trong cơn đau không có dấu hiệu kliách
quan về thần kinh. Tiến triến của cơn đau đầu loại này
khác nhau tùy tùng bệnh nhân, có thê kéo dài từ vài giờ
dến vài ngày, ơ một số bệnh nhân, đau có tính chu kỹ
dài, hàng tháng, hàng năm mới bị một lần; nhưng cũng
có trường hợp cơn đau lặp lại thường xuyên và có thế đối
bên, nhưng bao giờ cũng đau nặng hon ớ một bên đầu.
Aíigrãine có dấu hiệu diầiỉ kinh báo trước:
Biểu hiện rối loạn chức năng tạm thời của não xuất
hiện trong ít phủt, báo hiệu cơn đau đầu sẽ đến ngay sau
đó. Những dấu hiệu này thường là rối loạn thị giác, cảm
giác và rối loạn ngôn ngữ. Về thị giác, bệnh nhân có cảm
thấy có những vân sáng lấp lánh ngoằn nghèo chạy trước
mắt hoặc nhìn mọi vật xung quanh có màu sắc rực rỡ,
một số trường hợp lại không nhìn thấy gì trong vài giây
đến vài phứt (mù tạm thời). Về cảm giác, người bệnh cảm
thấy như có kiến bò hoặc tê cóng ớ một bên miệng, tay.
Những rối loạn ngôn ngữ hay gặp là nói khó, kliông hiếu

4

Tủ sách Y HỌC PHỔ THÔNG

lời người kliác hoặc không nói được. Trong đa số các
trường hợp, trình tự của các rối loạn này là: loạn tliị giác
rồi đến rối loạn cảm giác và ngôn ngư, tất cả diẻn ra trong
vòng vài phút và cuối cùng là cơn đau đầu với đặc điếm
tương tự như Migraine không có dấu hiệu báo trttớc.
Khám và điều trị bệnh đau nửa đầu
Klữ cám thấy bị bệnli đau nứa đầu, cliị em nên kliám
bác sĩ bác sĩ chuyên klioa Nội Tlrần kinli. Đôi klii bác sĩ
yêu cầu ghi điện não đồ, hay thậm chí chụp sọ não bàiTg
máy chụp X quang cắt lớp điện toán (GT scan). Nlũíng xét
nglriệm này đế lứiằm báo đám rằirg đau đầu ớ ngitời bệiứi
kliông phái là do lứrững nguyên nhân nguy liiếm khác,
mà đúng là bệnli đau nứa đầu. Nếu cơn đau nlaẹ, chi cần
dùng thuốc giảm đau thông dTUỜng, kiểu nliư Panadol hay
Alíixan. Nếu cơn đau nặng, có thê cắt cơn bằng Tamik. Klú
đang nôn ói, không thể nuốt viên Tamik được, thì chọc
thúng viên thuốc rồi ngậm dưới lưỡi, thuốc sẽ ngấm qua
lưỡi vào máu. Nếu bị những cơn đau lặp đi lặp lại, hàiứi hạ
nliiêu kliông chịu nối, ảiứi hường tới chất lượng cuộc sống
và công việc, tliì dùng Sibelium. Tliường người ta kliuyên
dùng mỗi tối 1 viên, liên tục 6 tháng liền để kliói hắn
bệnh, ơ bên Tây - My, người ta ưa dùng một thứ tliuốc,
gọi là Sumatriptan. Cũng có klii bác sĩ dùng Amitriptyllin,
Periacrin, hay thậm chí thuốc chống động kinh đế ngăn
cơn đau. Dù là tlruốc gì, và dù cách điều trị có vé đơn giản,
các bác sĩ vẫn khuyên bạn nên khám và dùng tliuốc theo
hướng dẫn của bác sĩ chuyên khoa Nội Tliần kinh.

BỆNH ĐAU ĐẦU

Cần làm gi khi bị đau nửa đầu ?
Nêu ghi lại nhật ký cơn đau, do tính chất đau theo
chu kỳ nên người bệnh cần ghi nhật kí những cơn đau
một cách chi tiết, từ số lần lặp lại cơn đau trong ngày,
tuần hay tháng, đến cường độ cơn đau, triệu chứng cơn
đau ra sao?
Việc ghi lại nhật ký cơn đau sẽ giúp bác sĩ rất nhiều
trong việc chấn đoán, điều trị triệu chứng và dự phòng
cơn đau.
Khi bị đau nứa đầu, ngiròi bệnh cũng cần tự theo
dõi xem những yếu tố nào kích thích dẫn đến cơn đau
và ghi lại trong nhật ký. Hay dùng những loại thuốc gì
trong điều trị đau đầu cấp tính...Tất ca những điều này
được ghi chép trong nhật ki sẽ giứp bác sĩ theo dõi chuấn
đoán bệnh một cách chíidi xác và có phương pháp điều
trị hiệu quả nhất.
Khi có được bàn nhật kỹ chi tiết của người bệnh, bác
sĩ sẽ xác định dược đâu là yếu tố kích thích cơn đau đế
người bệnh chủ động tránh những yếu tố đó; còn với chu
kỳ, số lần lặp lại cơn đau sẽ ià cơ sớ đế bác sĩ xem xét có
phải điều trị dự phòng cơn đau cho bệnh nhân không?
Vì không phải bất cứ bệnh nhân nào cũng cần điều
trị dự phòng khi bị đau nứa đầu mà chi điều trị dự phòng
cho những bệnh nhân sau: có cơn đau đầu 2 lần/tuần;
lứrững bệnlt nhân mà trong giai đoạn điều trị cấp kliông
mang lại hiệu quá; những bệnh nhân có các cơn đau nứa

A

Tủ sách Y HỌC PHỔ THÔNG

đầu kliông điên hình, có triệu chứng báo trước kéo dài,
nhồi máu não có đau nứa đầu theo định kì.
Ngoài việc ghi lại nhật ky cơn đau, bị nhức đầu theo
định kì, người bệnh cần liĩu ý những vấn đề sau:
- Tránh những gai kích thích về cảm xúc khiến bị
xúc động, căng thắng thần kinh và phải luôn giữ tinh
thần thoá mái.
- Các tia nắng, nguồn sáng mạnli là nguyên lứiân
làm tăng thêm bệnh đau đầu ỏ những người mang hội
chứng đau nứa đầu. Do vậy, cần tránh tiếp xúc trực tiếp
với tia nắng, nguồn sáng mạnh bằng cách đeo kính râm,
đội mU nón đê hạn chế những cơn đau đầu.
- Sinh hoạt, ăn ngủ điều độ và tập thê dục hằng
ngày, cũng có tác dụng rõ rệt trong việc điều hòa các căng
thắng thần kinh và giúp cho giấc ngủ thuận lợi hơn. Phải
đảm bảo giấc ngii tối thiếu 7 tiếng/ngày.
- Trong lúc đang đau nứa đầu nên tránh stress,
kiêng ăn sô-cô-la, phomat, cà-phê, rượu, thuốc lá hay
thuốc ngừa thai, vì chúng có thê tạo điều kiện cho bệiứi
dễ xuất hiện hơn.
- Mỗi sáng ngủ dậy nên dùng bàiT tay xoa bóp vùng
trán, hai bên thái dương và quanh hai hố mắt, đinh đầu...
Khi bị đau đầu, có thê bấm mạnh vào điểm giữa
hai lông mày và day thành những vòng tròn nhỏ rồi đặt
hai ngón tay tró vào góc ngoài cúa hai đuôi mắt và xoa

BỆNH ĐAU ĐẦU

vuốt ngược lên phía trên.. Việc cứ động và xoa bóp cố
gáy cOng có hiệu quả tương tự, vì chúng làm giảm bớt sự
cẳng thắng và co rút gây đau ciia các cơ ó vting vai gáy.
- Khi dùng thuốc trị chứng đau nứa đầu, cần có sự
chi định của bác sỉ chuyên khoa thần kinh. Tuyệt đối
kliông tự mua thuốc đế tránh những hậu quá đáng tiếc
xảy ra do dị ứng thuốc, dùng thuốc quá liều.

Tủ sách Y HỌC PHỔ THÔNG

Đau đầu ác tính
Đau đầu ác tính là gì?
Có uliiều loại đau đầu rất nguy hiếm, có tliê cuớp đi
tính mạng của ngttời bệnh (1 - 4%), đvtợc gọi là đau đầu
ác tính bao gồm: u não, u não di căn từ nơi kliác đến:
áp-xe não, viêm não, lao màng não, viêm màng não, nấm
não; đột quỵ não, dị dạng mạch máu não, huyết kliối tĩnh
mạch não, xuất huyết màng não; chấn thuơng sọ não...
Sau dây là một số loại đau đầu nguy hiếm có thê đế lại di
chứng và anh huỏng đến tính mạng của ngiĩời bệnh, nếu
không đuợc thăm khám và điều trị kịp thời:
Đau dầu do u Iião hoặc di cán ung diưphổi lên não:
Chỗ đau thuờng đau kliu trú một vùng của não, đau
xuất hiện từ từ và ngày càng tăng dần, đau nhiều về đêm,
klii nằm. Đau có thê kèm theo co giật cục bộ, hoặc mất
ý thức (động kinh), buồn nôn và nôn, yếu chân tay một
bên, méo miệng, nói klió, di lại loạng choạng, rối loạn
tâm thần, rối loạn ý thức.

BỆNH ĐAU DẦU

Đau dâu do viêm não, viêm mànẹ nao virut, viêm
màng não mù, áp-xc não, nấm não:
Đau luôn kèm theo hội chứng nlũẻm khuấn nlũễm
độc, với sốt cao kéo dài, nôn, rối loạn tâm thần, rối loạn
ỹ thức hoặc co giật động kiiứi. Tính chất đau đầu lan tóa,
đau từ âm i đến klrá dữ dội, đau liên tỊic tăng dần, ngtròi
bệnh thuờng vật vã, kích tlúch.
Đau đầu do chày máu não, xuất huyết màng não:
Đau thuờng xuất lúện đột ngột, đau kliá dữ dội đến
rất dữ dội, đau đầu kiêu sét đánh (xuất huyết duới nltện),
thuờng đau liên tục kéo dài từ 2 đến 3 tuần. Đau thường
kèm theo nôn hoặc buồn nôn, liệt nứa ngirời, méo miệng,
nói klió, rối loạn ỹ thức, rối loạn đại tiếu tiện... Đau đầu
trong huyết khối tĩnh mạch sâu thường đan vìing đinh đầu
và nứa đầu phía sau, đau nhiều về đêm và khi nàm, đau
dĩĩ dội như vỡ nứt đầu, xuất hiện từ từ tăng dần. Đau có
thế kèm theo co giật động kinli, yếu chân tay, buồn nôn...
Đau dầu do chấn thương sọ não:
Đau xáy ra sau một chấn thương vìmg sọ não đủ
mạnh gây bất tinh, sau đó mới xuất hiện đau đầu, buồn
nôn, yếu nủa người, rối loạn ỹ thức. Với người già, đôi
klìi chi là một va chạm nhẹ không gây sang thương hộp
sọ hoặc mất ỹ thức, nhưng vẫn có thế gây máu tụ dưới
màng cứng mạn tính. Người bệnh thấy đau khắp đầu,
đau xuất hiện một vài ngày hoặc một vài tuần sau va
chạm. Đau âm i liên tục và tăng dần, khi chảy máu nặng
sẽ gây buồn nôn và nôn, rối loạn y thức, liệt nứa người,
rối loạn đại tiếu tiện.

^

1

Tủ sách Y HỌC PHỔ THÔNG

Làm gì khi có biểu hiện đau đầu bất thường?
Khi có biếu hiện đau đầu kliác thuờng, nên đến
ngay bệnh viện để kliám cụ thế, và dùng các phương tiện
cận lâin sàng như chụp cắt lớp thường, chụp cộng hướng
từ, chụp cắt lớp đa dãy... đê xác định nguyên nlaân gây
đau đầu. Tuyệt đối không nên chú quan với các cơn đau
đầu bất thường chiía rõ nguyên nhân, và quy vội là do
thời tiết, do thiếu máu não, do hội chứng tiền đình... mà
tự mua các thuốc giảm đau, cám ciìm về dùng. Đối với
những dạng đau đầu, đặc biệt là những cơn đau đầu ác
tính nói trên, cần phái được kliám xét cấn thận đế xác
định nguyên nhân gây bệnh và điều trị kịp thời.

BÊNH ĐAU ĐẦU

4

Đau nửa đầu bị liệt nửa nguời
Đau nửa đầu bị liệt nửa người là gì?
Bị liệt nứa người đau nứa đầu được gọi là một «biến
thê clau nửa đầu». Gác trường hợp bị liệt nứa người
thường là tê liệt ỏ một bên cứa co thế. Thông thường, đau
nứa đần bẽn nào sé có nguy co bị liệt nứa người phần co
thê bên đó. Điều này có thế liên quan đến mặt, cánh tay
hoặc chân và kèm theo tê, hoặc chân và kim tiêm. Nhiều
người có thế gặp khó khăn về nói, vấn đề thị lực hoặc gây
nhầm lẫn. Trường hợp này có thế kéo dài từ một giò đến
vài ngày, nhưng thường nó sẽ biết mất trong vòng 24 giờ.
Nguyên nhân gây ra các triệu chứng của chứng
đau nửa đầu bị liệt nửa người
Đế hiểu điều này, điều quan trọng là nhìn vào cơ
chế của chứng đau nửa đầu bị liệt nửa ngitời. Não và hệ
thống thần kinli phụ thuộc vào sự kết hợp của các tín
hiệu điện và hóa học hoạt động. Khi một xung động thần
kinh (điện) đú sức mạnh đi xuống từ một tế bào thần

Tủ sách Y HỌC PHổ THÔNG

kinh hướng khác, nó sẽ mờ ra một cái gọi là «kênh» mà
hành động như một “cứa”. Qiiá trình này dẫn tới sự dẫn
truyền thần kinh (hoặc sứ giả hóa học) tới liên hệ với các
tế bào lân cận và tác động với nó đế có sự đáp ứng. Trong
trường hợp bị liệt nứa người đau nứa đầu, rối loạn chức
nâng các đường kênh cũng được biết là có một vai trò
nhất định trong tình trạng này.

BỆNH ĐAU ĐẦU

4

Những câu hỏi thường gặp
về bệnh đau nửa đầu
1. Nguyên nhân của chứng đau đầu từ đâu?
Nguyên nhân chính xác của chứng đau nứa đầu
không đuợc hiếu đầy đù. Chứng đau nửa đầu từ lâu
đã đuợc quan sát thấy trong gia đình, nên người ta cho
rằng có một thành phần di truyền trong đau nứa đầu.
Hầu hết các nhà nghiên cứu nghĩ rằng, những người có
chứng đau nứa đầu thường nhạy cám, hoặc não dễ bị
kích động. Mức độ nhạy cảm có thê được xác định về
mặt di truyền, ảnh hướng đến ngưỡng đế kích hoạt các
cuộc tấn công. Triệu chứng đau nứa đầu được cho là do
sự thay đổi bất thường trong nồng độ các chất được sán
xuất một cách tự nhiên trong não. Thay đối trong mạch
máu hiện đang được cho là thứ có thê dẫn tới những
thay đối quan trọng về hóa học trong não.
Nghiên cứu gần đây đã xác định được gen với tư
cách là một trong những nguyên nhân của chứng đau
nứa đầu. Những ngiíòi bị chứng đau nửa đầu có thế có

Tủ sách Y HỌC PHỔ THÒNG

gen bất thường kiếm soát các chúc năng cùa tế bào não
nhất định.
Các chuyên gia biết rằng, những người có chứng
đau nứa đầu rất mẫn cám với sự kích tlúch. Sau đây là
một số yếu tố kích hoạt chứng đau nứa đầu:
- Tliiếu hoặc ngủ quá nhiều.
- Bó qua các bữa ăn, thấy đói hoặc không ăn đủ.
- Anh sáng, tiếng ồn lớn, hoặc mùi nặng.
- Tliay đối nội tiết tố trong chu kỳ kinh nguyệt.
- Găng thắng và lo âu hay thu giãn sau căng thắng.
- Một số thay đổi thời tiết.
- Rượu.
- Caffeine (quá nlũều hoặc đang dùng thường xuyên
đột nhiên bó)
- Thay đổi về môi trường sống

2.
Làm thế nào để phân biết chứng đau nử
đầu với nhức đầu thông thường?
So với chứng đau nứa đầu, căng thảng là loại nhức
đầu thirờng ít nghiêm trọng hơn. So sánh các triệu chúng
cùa bạn với nhung irgười trong biếu đồ này để xem loại
nhUc đầu bạn có thê gặp phải.

«

BỆNH ĐAU DẦU

C h ứ n g đaư
T r iệ u ch ứ n g

C â n g thắng
nứa đầu

C ư ờ n g đ ộ và c h ấ t lư ợ n g c ủ a đ au
N h ẹ đ ến tru n g bình

X

T ừ tru n g bìiứi đ ến n ận g

X

X

Đ ập dữ d ộ i h o ặ c đau lứiói
X

v à /lio ặ c su y nhược
M ất tập trung, n h ư n g
X

k h ô n g g â y su y nhược
Đ au Ổn định

X

X

Vj trí c ù a cơ n đ a u
M ộ t bên đầu

X

C ả hai b ên đầu

X

X

C ác tr iệ u c h ứ n g k h á c
B u ồ n n ôn , n ô n

X

N h ạ y cảm v ớ i ánli sán g và
h iếm

X

/ h o ặ c âm d ian h
H à o q u an g trước klri klrới
X

phát đaư đầư

Lưu ỹ rằng, một loại đau đầu mãn tính hàng ngày
được gọi là đau đầu có thê có các tính nàng của sự căng
thảng và/hoặc chứng đau nửa đầu

^ ^ 1 Tủ sách Y HỌC PHỔ THÔNG

Ngoài ra, các bạn cũng nên biết, mệt mói và căng
thắng có thế biếu hiện ớ cả hai trạng thái căng thắng và
đau nửa đầu; tuy nhiên đau nứa đầu có thế đuợc kích
hoạt bời những thay đổi trong mức độ hormone cùa cơ
thế, thay đổi tliói quen và thậm clú thay đổi thời tiết. Giữ
một thói quen thuờng xuyên cho đi ngú, giờ ăn... có thể
là một cách điều chinh lối sống có thế giúp bạn hạn chế
tác động của bệnh đau nứa đầu.
3.
Làm thế nào để phân biệt đau đầu xoang với
đau nửa đầu
Nhiều ngirời hay nhầm lẫn đau đầu xoang với chứng
đau nửa đầu, vì đau đớn và áp lực trong xoang gây nghẹt
mũi, chảy nuóc mắt, thuờng xáy ra với chứng đau nứa
đầu. Đê tìm hiểu xem đau đâu cùa bạn là do xoang hay
đau nứa đầu, bạn hãy tự hói những câu hói này:
Ngoài các triệu chứng xoang cúa tôi, tôi có:
- Nhức đầu từ trung bình đến nặng.
- Buồn nôn.
- Nhạy cám với ánh sáng.
Nếu bạn trá lời “có” cho hai hoặc ba trong số các
câu hói, rất có tlỉê bạn bị bệnh đau nứa đầu với các triệu
chứng xoang. Một điều cần chú y là, đau đầu xoang rất
hiếm gặp và thuờng xáy ra do nhiễm trùng xoang. Trong
trường hợp bị nhiễm trùng xoang, bạn cũng sẽ có khá
năng bị sốt và nước mũi nhiều có màu vàng, xanh lá cầy,
hoặc có máu.

BỆNH ĐAU ĐẦU

iQl

4. Khi nào nên đi tìm bác sĩ?
Bạn nên nói chuyện với bác sĩ về chứng đau đầu của
bạn nếu:
. - Bạn có một vài cơn đau đầu mỗi tháng và mỗi lần,
đau kéo dài trong vài giờ hoặc vài ngày.
- Đau đầu của bạn phá vỡ sự bình yên của bạn khi
làm việc, hoặc học tập.
- Bạn bị nhức đầu dữ dội và cứng cổ.
- Bạn bị đau đầu kèm theo biếu hiện sự có nhầm lẫn
hoặc mất tinh táo.
- Bạn bị đau đầu kèm theo cơn co giật.
- Bạn bị đau đầu sau một cú đánh vào đầu.
- Bạn bị đau đầu nghiêm trọng lần đầu tiên ớ độ tuổi
nam muơi.
- Bạn vẫn bị ám ảnh, đau nhức đầu sau cuộc tấn
công cùa bệnh đau nứa đầu.
Mặc dù, chứng đau nứa đầu có thê thay đổi trong
quá trình cuộc đời của một ngiĩời, nhưng hãy luôn luôn
cấn trọng đế gặp bác sĩ, nếu các triệu chứng đau nứa đầu
của bạn thay đối.

IQI

Tù sách Y HỌC PHổ THÔNG

Chứng đau nửa đầu ở phụ nừ
nứa đầu tương đối phố biến, cliiếm klioảng
10% dân số, nữ tliường mắc nhiều hơn nam, gầy ảnh hưởng
lớn đến sức khỏe và chất Itrợng sống của ngtrời bệnh.
Cơn đau khó chịu
Tùy cơ địa mà mức độ ctlng nhu' thời gian đau cùa
mỗi người khác nhau, nhưng triệu chứng điển hình của
bệnh nliư sau: Cơn đau đầu chi khu trú ở một nứa đầu,
đôi khi đau đầu có thế xuất hiện luân phiên từ bên nọ
lại chuyến sang bên kia, làm cứng cơ cố. Trong cơn đau,
ngtrời bệnh có cảm giác đau nặng đầu rất klió chịu, đau
giật giật theo nhịp mạch đập, mức độ từ vừa phải đến dư
dội, có thế nối tiếp từ cơn này đến cơn khác. Thời gian
cúa mỗi cơn đau kéo dài trung bình từ 4 - 12 giò (nếu
không được điều trị). Kèm theo, ngirời bệnh có thế buồn
nôn, nôn, sợ tiếng động và ánh sáng, dễ bị kích thích
và cáu gắt... Sau cơn đau đầu, nếu được nghi ngơi và có
được một giấc ngii sâu, sức khóe sẽ phục hồi tốt. Ngiíợc
lại, nếu người bệnh không ngú được hoặc ngủ không sâu,

BỆNH ĐAU ĐẦU

iQi

thì sẽ cám thấy mệt mói, nhức đầu âm i và nặng đầu sẽ
kéo dài một vài ngày.
Tân suất xuất hiện cơn đau nira đầu có thế là 1-2
lần/tháng, nhung cũng có thê cao hơn: 4-5 lần/tháng.
Trong một số trường hợp, có xuất hiện triệu chứng báo
trước cơn đau như thay đối tâm lỹ, rối loạn thị giác, rối
loạn tiêu hóa.
Kinh nguyệt cũng làm đau nửa đầu
“Chứng đau nứa đầu kiiứi nguyệt” có liên quan đến
sụ sụt giảm estrogen một cách tự nhiên, xáy ra trong chu
kỳ kinh nguyệt. Ngoài ra, prostaglandin (một chất trong
thời kỹ kinh nguyệt) xuất hiện ngay trước và trong kỳ
kinh nguyệt, cũng có thế là một nguyên nhân quan trọng
khiến chứng đau nứa đầu bùng phát ờ phụ nữ.
Thời kỳ mãn kinh
Trong những năm dẫn đến thời kỳ mãn kinh, buồng
trứng sản xuất số lượng estrogen suy giảm. Trong thời
gian này, do sự mất cân bằng nội tiết tố, chứng đau nứa
đầu sẽ trớ nên thường xuyẻn hơn hoặc nặng hơn. Đối với
hầu hết phụ nữ, chứng đau nủa đầu sẽ lắng xuống sau
thời kỳ mãn kinh. Điều này có thế do sự biến động nội
tiết tố chấm dứt, và nồng độ estrogen đã ốn định ỏ mức
thấp hơn.

1

^

Tủ sách Y HỌC PHổ THÔNG

Đau đầu ở người lớn tuổi
đầu là một trong các than phiền thường gặp
ớ người lớn tuối. Tuy lứiiên, nếu xét về nguyên lứiân, thì
chứng đau đầu lại xảy ra nhiều ớ nguời tré tuối.
Ti lệ
- Tuối 55 - 74: nam 53% và nữ 66%.
- Tuổi trên 75: nam 22% và nữ 55%.
Đau đâu có 2 nhóm chính; nguyên phát và thứ
phát. Có 66% đau đầu ở người ít tuổi là loại dau đầu
nguyên phát.
Đau đầu nguyên phát là nliững trường hợp đau đầu
mà kliông có nguyên nhân cụ tliê nào được chấn đoán.
- Đau đầu nguyên phát có khuynh hướng giảm dần
sau 40 tuổi.
- Đau đầu tliứ phát là nlrững trường hợp đau đầu gây
ra do các nguyên nliân cụ tliế nliư u não, viêm mạch máu...
Đau đầu thứ phát thường gặp ớ người lớn tuối hơn.

BỆNH ĐAU ĐẦU i Q

l

Nguyên nhân của đau đầu ở nguời lớn tuôì
Đau đầu nguyên phát ở ngirời lớn tuối thuờng là:
đau đầu inigraine (đau nứa đầu), đau đầu loại cáng thắng,
đau đầu cụm, đau đầu liên quan đến giấc ngủ.
Khoáng 15% nguời lớn tuổi khi mói bị đau đầu là do
nguyên nhân quan trọng nhu xuất huyết màng não, viêm
động mạch tliái dương, đau thần kinli tam thoa.
Ngiĩợc lại chi khoảng 1,5% người dưới 65 tuối lần
đầu bị đau đầu là do nguyên nhân quan trọng nliư u năo,
tai biến mạch máu não...
Đau đầu loại căng thắng là loại đau đầu nguyên phát
thường gặp nhất, ti lệ khoảng 44,5%.
Nguy cơ bị đau đầu thứ phát nặng ớ ngưòi lớn tuổi,
cao hơn gấp 10 lần so với ngiíời tré tuổi.
Các nguyên nhân đau đầu thứ phát quan trọng ớ
ngirời lớn tuối:

-u não.
- Tai biến mạch máu não.
- Viêm động mạch thái dương.
- Tụ máu dưới màng cứng não, thường do chấn
thương đầu.
- Khoáng 30% người lớn tuổi trên 65 bị ngã ít nhất
1 lần/nẳm.
- Tụ máu dưới màng cứng có thê gặp khoảng 1%
những trường hợp chấn thương đầu nhẹ.

1 ^ 1 Tủ sách Y HỌC PHỔ THÒNG

- T ụ máu mãn tính dưới màng cứng thường gặp ờ
người lớn tuối, do teo não, dùng aspirin liay các thuốc
kliáng đông vì bệnh lỹ khác.
- Viêm động mạch thái dương thường gập ớ người
lớn tuổi, có triệu chứng đau nhiều cơ do thấp kliớp.
- Chấn đoán: xét nghiệm tốc độ lắng máu tăng và
sinh thiết động mạch thái dương.
Các dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm
- Có các triệu chứng toàn thân chắng hạn như: sốt,
đau cơ, sụt cân hoặc có các bệnh lỹ nguy hiếm nhu ung
thư, suy giám miền dịch...
- Khám thần kinh ghi nhận dấu hiệu bất thường như
lừ đừ, liệt mặt, yếu tay chân, nhìn đôi, đi không vững...
- Đau đầu khới phát đột ngột, nặng, kliông có dấu
hiệu báo trước.
- Đau tăng klữ rặn, ho, sinh hoạt tình dục...
- Đau dàu kliới phát ớ ngirời lớn tuối cũng là một
dấu hiệu cánh báo, do vậy cần phái xác định rõ nguyên
nhân trước khi điều trị.
- So với tính chất đau đầu trước đây của bệnh nhân,
dau đầu lũện tại đã thay đối về cường độ, tần số, đặc tínli,
các biếu hiện kliác và đáp i'tng kém vói điều trị.
Điều trị
Không phải tất cả các loại đau đầu dều cần uống
thuốc, và đa số có thê' chữa đơn giản bằng các thuốc giảm
đau thông thường nliư paracetamol hay các diuốc kháng

BỆNH ĐAU ĐẦU

viêm không steroid. Nhưng việc quan trọng đầu tiên là
phải tìm được nguyên nhân đau đầu, đặc biệt là loại trừ
được các tổn thương não.
Cần lưu ỹ tới các tác dụng phụ của thuốc giảm đau,
đặc biệt các tác dụng phụ trên dạ dày, thận, gan ớ người
lớn tuối. Đối với những trường hợp đau đầu nguyên phát
thì không nên dùng thuốc giảm đau quá 2 ngày trong
tuần, đặc biệt nếu dùng liên tục trên 3 tháng, vì có thế
gây ra tình trạng gọi là đau đầu do dùng thuốc quá nhiều.
Tùy thuộc vào loại đau đầu nào mà bác sĩ sẽ cho dùng
thuốc tương ứng.
Một số thuốc điều trị bệnh lỹ khác có thế gây đau
đầu như: nhóm nitrates, một số thuốc dãn mạch như
diltiazem, nifedipine, minoxidil hay một số nhóm thuốc
khác. Do vậy, phải báo với bác sĩ điều trị khi có dấu hiệu
đau đầu, dế kịp điều chinh hoặc đối thuốc nếu cần thiết.
Các điều trị khác cũng rất quan trọng như nghi ngơi,
tránh càng thẳng, hoặc lưu ý các tư thế cúa đầu cố khi
sinh hoạt.
Một số loại đau đầu có thê tăng do ăn uống như đau
đầu migraine (đau nứa đầu). Trong trường hợp này, cần
tránh rượu bia, bột ngọt, phô mai, sô cô la, nước chanh,
thức án có nlũều m ỡ...
Tóm lại, người lớn tuổi bị đau đầu nên đến khám
bác sĩ chuyên khoa thần kinh, vì có thế đó là do những
nguyên nhân nguy hiếm chưa được nhận biết. Giảm căng
thắng, thay đối thói quen ăn uống, cũng có tác dụng đế
tránh các nguy cơ dẫn đến đau đầu.

Tủ sách Y HỌC PHỔ THÒNG

4

Thói quen dẫn đến đau đầu
1. Rối loạn giấc ngủ
Ngii quá nhiều hay quá ít, hoặc rối loạn giấc,...